Qısa cavab: Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıqla məşğul olan şəxs fəaliyyətə başladığı günədək vergi orqanında fərdi sahibkar kimi uçota alınmalıdır (Vergi Məcəlləsi, maddə 33.4); 2026-cı ildən bunu etməməyin cəriməsi 200 manatdır (maddə 58.2). Elektron qeydiyyat e-taxes.gov.az-da dərhal başa çatır, VÖEN göstərilən şəhadətnamə real vaxtda elektron kabinetə gəlir. Ardıcıl 12 ayda dövriyyəsi 200 000 manatı keçməyən və ƏDV ödəyicisi olmayan sahibkar sadələşdirilmiş vergini (əksər fəaliyyətlərdə dövriyyənin 2%-i) seçə bilər, əks halda gəlirdən xərclər çıxılmaqla 20% gəlir vergisi ödəyir; 2026-cı ildən sosial sığorta haqqı gəlirin 2%-i, ayda 60–400 manat həddində hesablanır.
Kim qeydiyyatdan keçməlidir və necə
Müntəzəm olaraq mal satan, xidmət göstərən və ya iş görən, lakin hüquqi şəxs yaratmayan fiziki şəxs fərdi sahibkardır. Ərizə fəaliyyətə başlanılan günədək verilməlidir (maddə 33.4); verilməsə, vergi orqanı şəxsi öz təşəbbüsü ilə uçota alır, 2026-cı ildən isə gecikməyə görə sanksiya 40 manatdan 200 manata qaldırılıb (maddə 58.2). Bundan əlavə, uçotda olmayan fiziki şəxsə ödəniş edən şirkət ödəmə mənbəyində 14% (aylıq 2 500 manatdan çox hissədən 25%) vergi tutur, ona görə korporativ müştərilər üçün VÖEN çox vaxt əməkdaşlığın şərtidir.
Fərdi sahibkarı Dövlət Vergi Xidməti uçota alır; uçot şəhadətnaməsində VÖEN göstərilir. Müraciətin üç yolu var:
- Elektron – new.e-taxes.gov.az-da ərizə ASAN İmza və ya SİMA ilə imzalanır; uçota alınma dərhal olur, şəhadətnamə elektron kabinetə gəlir.
- ASAN xidmət mərkəzləri – ərazi prinsipi nəzərə alınmadan.
- Vergi orqanının xidmət mərkəzi – kağız ərizə 1 gün ərzində baxılır.
Kağız ərizəyə şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti (əcnəbilər üçün yaşamaq icazəsi vəsiqəsi), nümayəndə üçün notarial etibarnamə və xüsusi vergi rejimi barədə məlumat əlavə olunur. Vergi rejimi ərizədə seçilir. Təsərrüfat obyekti, kassa aparatı və POS-terminal da uçota alınmalı, lisenziyalı fəaliyyət üçün lisenziya alınmalıdır. Uçot məlumatları dəyişdikdə 15 gün ərzində vergi orqanına bildirilir.
Vergi rejimləri: sadələşdirilmiş vergi və ya gəlir vergisi
| Meyar | Sadələşdirilmiş vergi | Gəlir vergisi (ümumi rejim) |
|---|---|---|
| Kim seçə bilər | ƏDV ödəyicisi olmayan, 12 ardıcıl ayda dövriyyəsi 200 000 manatadək olan və istisnalara düşməyən şəxs (maddə 218) | İstənilən fərdi sahibkar |
| Vergi bazası | Ümumi hasilat və satışdankənar gəlir, xərclər çıxılmadan | İllik gəlir, sənədləşdirilmiş xərclər çıxılmaqla |
| Dərəcə | Əksər fəaliyyətlər – 2%; 200 000 manatdan çox dövriyyəli ictimai iaşə – 8% (POS ilə nağdsız ödənişlər üzrə 2026–2028-ci illərdə 6%) | 20% |
| Bəyannamə | Rüblük, rübdən sonrakı ayın 20-dək; vergi də həmin müddətdə ödənilir | Rüblük cari ödəmələr rübdən sonra 15 gün ərzində; illik bəyannamə növbəti ilin 31 martınadək |
| Kimə uyğundur | Xərci az, əhaliyə satış və xidmət | Xərci yüksək və ya güzəşt hüququ olan fəaliyyət |
Sadələşdirilmiş vergi ödəyən fərdi sahibkar bu fəaliyyət üzrə gəlir vergisi və ƏDV ödəmir. Lakin icarə və royalti gəliri, topdansatış, aksizli mal istehsalı, lisenziyalı fəaliyyət, qızıl və zərgərlik satışı bu rejimə düşmür. Xidmətlər əsasən əhaliyə göstərilməlidir: vergi ödəyicilərinə elektron qaimə-faktura ilə göstərilən xidmətlər rüblük dövriyyənin 30%-ni keçərsə, hüquq növbəti ayın 1-dən itirilir. Bu, şirkətlərə xidmət göstərən frilanserlər üçün əsas tələdir. Rejim il ərzində dəyişdirilmir: seçim hər il 20 aprelədək bəyannamə və ya yazılı məlumatla təsdiqlənir.
Gəlir vergisi rejimində güzəştlər var (maddə 102): ən azı 3 işçisi olan mikro sahibkarın, həmçinin proqram təminatı, dizayn, tərcümə, hüquq, mühasibat, təhsil kimi sahələrdə illik gəliri 45 000 manatadək olan şəxslərin gəlirinin 75%-i vergidən azaddır.
Dövriyyə həddi və ƏDV qeydiyyatı
12 ardıcıl ayın istənilən ayında vergi tutulan əməliyyatların həcmi 200 000 manatı keçən sahibkar növbəti ayın 1-dən 10 gün ərzində ƏDV qeydiyyatı üçün ərizə verməlidir (maddə 155.1); bir müqavilə üzrə dəyər 200 000 manatdan çox olduqda isə əməliyyat aparılanadək. ƏDV dərəcəsi 18%-dir və qeydiyyatdan sonra sadələşdirilmiş vergi hüququ qalmır.
2026-cı ilin əsas yeniliyi: pərakəndə ticarət və uçotda olmayan şəxslərə (əhaliyə) göstərilən xidmətlər üzrə POS-terminal vasitəsilə nağdsız ödənişlər həm sadələşdirilmiş vergi, həm də ƏDV həddi hesablanarkən 0,5 əmsalı ilə nəzərə alınır (maddə 155.1-1). Məsələn, 260 000 manat dövriyyənin 140 000 manatı POS ilə ödənilibsə, hədd üçün 190 000 manat sayılır və sadələşdirilmiş vergi hüququ saxlanılır. Mətbuatda yazılan “ƏDV həddi 400 000 manata qaldırıldı” fikri qanuna daxil edilməyib: hədd 200 000 manat olaraq qalır, dəyişən yalnız nağdsız dövriyyənin hesablanma qaydasıdır.
ƏDV qeydiyyatının mərhələləri və öhdəlikləri barədə ətraflı: ƏDV qeydiyyatı Azərbaycanda: hədd, müddətlər və öhdəliklər.
Sosial sığorta, tibbi sığorta və kassa
“Sosial sığorta haqqında” Qanuna edilmiş dəyişikliklə 1 yanvar 2026-cı ildən fərdi sahibkarın özü üçün məcburi dövlət sosial sığorta haqqı gəlirin (xərclər çıxılmadan) 2%-i miqdarında hesablanır, lakin minimum aylıq əməkhaqqının 15%-indən az və 100%-indən çox ola bilməz. Minimum əməkhaqqı 400 manat olduğundan bu, ayda 60–400 manat deməkdir: 5 000 manat gəlirdə 100, 25 000 manatda 400 manat. Əvvəlki qayda (minimum əməkhaqqının 25% və ya 50%-i) ləğv olunub. Bundan əlavə, minimum əməkhaqqının 4%-i (16 manat) icbari tibbi sığorta haqqı ödənilir. Hər iki haqq növbəti ayın 15-dək nağdsız ödənilir, rübdən sonrakı ayın 20-dək vahid bəyannamə verilir. Muzdlu işçi götürülərsə, əmək müqaviləsi işə başlamadan elektron qeydiyyata alınmalıdır.
Kassa: pərakəndə ticarət, ictimai iaşə, mehmanxana, tibb, bərbərxana və gözəllik salonlarında hesablaşmalar onlayn e-kassa ilə aparılmalıdır (bəzi istisnalarla). Kassanın tətbiq edilməməsi və ya kartla ödənişdən imtina maliyyə sanksiyası yaradır; konkret fəaliyyət üçün tələbi vergi orqanının “vahid standartlar”ında yoxlayın.
Fərdi sahibkar, yoxsa MMC
| Meyar | Fərdi sahibkar | MMC |
|---|---|---|
| Borclara görə məsuliyyət | Şəxsi əmlakla | Cəmiyyətin əmlakı ilə |
| Ümumi rejimdə vergi | Gəlirdən 20% gəlir vergisi | Mənfəətdən 20% mənfəət vergisi, dividend ayrıca vergiyə cəlb olunur |
| Sosial sığorta | Özü üçün gəlirin 2%-i (60–400 manat) | Direktor və işçilər üçün əməkhaqqından |
| Tərəfdaş, investor | Mümkün deyil | Pay bölgüsü və satışı mümkündür |
| Bağlanma | Vergi uçotundan çıxma | Ləğvetmə proseduru |
Tək işləyən, riski az və xərci aşağı olan fəaliyyət üçün fərdi sahibkarlıq daha sadədir. Tərəfdaş, investor, böyük müqavilələr və ya ciddi risk varsa, MMC daha uyğundur – ətraflı: hüquqi şəxsin yaradılması. Fərdi sahibkarlıq avtomatik MMC-yə çevrilmir.
Fərdi sahibkarlığın bağlanması
Fəaliyyəti bitirmək üçün vergi uçotundan çıxarılma ərizəsi uçot şəhadətnaməsi ilə birlikdə verilir (maddə 34). Bundan əvvəl bəyannamələr təqdim edilməli, vergi və sığorta borcları ödənilməli, kassa qeydiyyatdan çıxarılmalıdır; vergi orqanı yekun yoxlama apara bilər. Müvəqqəti fasilə üçün ayrıca “fəaliyyətin dayandırılması” ərizəsi var. Sadəcə işləməyi dayandırmaq kifayət deyil: uçotda qaldıqca öhdəliklər yarana bilər.
- Fəaliyyət növünü, lisenziya və kassa tələbini yoxlayın.
- Vergi rejimini seçin: dövriyyə, xərclər və müştərilərin tərkibi (əhali və ya şirkətlər) əsasında.
- ASAN İmza və ya SİMA əldə edib e-taxes.gov.az-da uçot ərizəsini imzalayın.
- Təsərrüfat obyektini, kassanı və POS-terminalı uçota alın.
- Bank hesabı açın, sosial və tibbi sığorta haqlarını aylıq ödəyin.
- Rüblük və illik bəyannamə müddətlərini təqvimə salın, 12 aylıq dövriyyəni izləyin.
Tez-tez verilən suallar
Fərdi sahibkar qeydiyyatı pulludur?
Vergi uçotu üçün dövlət rüsumu tutulmur; elektron qeydiyyat üçün gücləndirilmiş elektron imza (ASAN İmza və ya SİMA) lazımdır.
Şirkətlərə IT xidməti göstərirəm. Sadələşdirilmiş vergi ödəyə bilərəmmi?
Yalnız elektron qaimə-faktura ilə vergi ödəyicilərinə göstərilən xidmətlər rüblük dövriyyənin 30%-ni keçmirsə. Əks halda gəlir vergisi rejimi tətbiq olunur; illik gəlir 45 000 manatadəkdirsə, gəlirin 75%-i vergidən azad ola bilər.
Gəlirim olmayan ayda sosial sığorta ödəməliyəm?
Qanun aylıq haqq üçün minimum həddi (60 manat) müəyyən edir; fəaliyyət olmadıqda isə vergi orqanına arayış təqdim edilir. Uzun fasilədə fəaliyyəti rəsmi dayandırmaq və ya uçotdan çıxmaq məsləhətdir.
Dövriyyəm 200 000 manatı keçsə nə olur?
Həddin keçildiyi aydan sonrakı ayın 1-dən 10 gün ərzində ƏDV qeydiyyatı üçün ərizə verməlisiniz və sadələşdirilmiş vergi hüququ itirilir. POS ilə pərakəndə və əhaliyə xidmət ödənişləri hədd üçün yarı məbləğdə sayılır.
Əcnəbi fərdi sahibkar ola bilərmi?
Bəli, müvəqqəti və ya daimi yaşamaq icazəsi vəsiqəsi ilə uçota alına bilər; miqrasiya statusu ayrıca qaydaya tabedir – bax: iş icazəsi və yaşamaq icazəsi.
Necə kömək edə bilərik
Affidacons fərdi sahibkarlara və biznesə başlayanlara hüquqi formanın seçilməsində (fərdi sahibkar və ya MMC), vergi rejiminin müqayisəsində, müştəri və xidmət müqavilələrinin hazırlanmasında, işçi qəbulunda və fəaliyyətin dayandırılmasında kömək edir; vergi uçotu üzrə məsələlərdə mühasiblərlə birgə işləyirik. Ətraflı məlumat üçün korporativ və kommersiya məsləhəti xidmətimizə baxın və ya bizimlə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 33.4, 34, 58.2, 102, 155.1, 155.1-1 və 218-ci maddələrinə (9 dekabr 2025-ci il tarixli dəyişikliklər daxil olmaqla), “Sosial sığorta haqqında” Qanuna edilmiş 2026-cı il dəyişikliyinə və Dövlət Vergi Xidmətinin 2026-cı il bukletlərinə əsaslanır (Noyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.
Bir şərh yazın
Bir şərh yazın
Görüş təyin edin