Bağışlama müqaviləsi Azərbaycanda 2026: mənzilin bağışlanması, notarius, imtina və vergi

Qısa cavab: Bağışlama müqaviləsi ilə hədiyyə verən öz əmlakını əvəzində heç nə tələb etmədən hədiyyə alana verir. Müqavilə hədiyyə alanın hədiyyəni qəbul etməsi ilə bağlanmış sayılır (Mülki Məcəllə, maddə 666.1). Mənzil, ev və ya torpaq sahəsinin bağışlanması, habelə gələcəkdə bağışlama vədi notariat qaydasında təsdiqlənməlidir (maddə 668.1.1, 668.1.5). Mülkiyyət isə yalnız daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyat anından keçir (maddə 178.1). Ailə üzvündən alınan hədiyyə gəlir vergisindən tam azaddır. Digər şəxslərdən alınan hədiyyələrin isə ildə 2500 manatadək hissəsi azaddır (Vergi Məcəlləsi, maddə 102.1.3).

Bağışlama müqaviləsi nədir və kim bağışlaya bilər

Bağışlama sağ ikən bağlanan əvəzsiz müqavilədir. Hədiyyə verən öz əmlakının bir hissəsi hesabına hədiyyə alanı zənginləşdirir, hədiyyə alan isə bunun müqabilində heç bir xidmət göstərmir (maddə 666.1). Hədiyyə əşya, tələb hüququ və ya borcdan azad etmə ola bilər (maddə 666.2). Hədiyyə qəbul edilənədək hədiyyə verən onu istədiyi vaxt geri götürə bilər (maddə 669).

• Şərtli bağışlama. Bağışlama müəyyən şərtin və ya öhdəliyin yerinə yetirilməsindən asılı edilə bilər. Məsələn, valideynlərin mənzildə ömürlük yaşamaq hüququ şərt kimi qoyula bilər. Öhdəlik icra edilməzsə, hədiyyə verən və onun vərəsələri iddia qaldıra bilər (maddə 670.1, 670.3).
• Restitusiya şərti. Hədiyyə alan hədiyyə verəndən əvvəl vəfat edərsə, əşyanın geri qayıtması şərti müqavilədə nəzərdə tutula bilər (maddə 671).
• Ər-arvadın ümumi əmlakı. Ümumi mülkiyyətdə olan və ya vərəsəlik hüququ ilə məhdudlaşmış əmlakı bir nəfər təkbaşına bağışlaya bilməz (maddə 667.1). Ümumi daşınmaz əmlaka sərəncam verilərkən digər tərəfin notarial razılığı tələb olunur ("Notariat haqqında" Qanun, maddə 46).
• Fəaliyyət qabiliyyəti olmayanlar və azyaşlılar. Belə şəxsin əmlakından bağışlama yalnız qəyyumluq qaydalarına uyğun aparıla bilər (maddə 667.2). Qəyyum qəyyumluq orqanının qabaqcadan icazəsi olmadan himayədə olanın əmlakını bağışlaya bilməz (maddə 36.2). Ona hədiyyə vermək isə qadağan deyil (maddə 36.3). Azyaşlı hədiyyəni qəbul edə bilər, lakin qanuni nümayəndə buna qadağa qoya bilər (maddə 667.3).

Bəzi ölkələrdən fərqli olaraq, Mülki Məcəllənin bu fəslində müəllimlərə, həkimlərə, sosial müəssisə işçilərinə hədiyyə və ya kommersiya təşkilatları arasında bağışlama üçün xüsusi qadağa yoxdur. Dövlət qulluqçularına hədiyyə verilməsi isə korrupsiyaya qarşı və etik davranış qaydaları ilə ayrıca məhdudlaşdırılır.

Forma: nə vaxt notarius lazımdır

Şifahi "mənzili sənə bağışlayacağam" vədi hüquqi öhdəlik yaratmır. Notarial vəd isə məcburidir. Lakin hədiyyə verən bəzi hallarda ondan imtina edə bilər (aşağıya baxın).

Mənzilin bağışlanması praktikada: notarius və reyestr

Daşınmaz əmlaka sərəncam verilməsi haqqında müqavilə notariat qaydasında təsdiqlənir. Notarius sərəncam verənin hüququnu və müqavilənin qanunauyğunluğunu yoxlayır (maddə 144.1). Təsdiqdən sonra müqavilə elektron qaydada reyestrə ötürülür və qeydiyyat üçün ərizə sayılır (maddə 144.3). Mülkiyyət hüququ hədiyyə alana qeydiyyat anından keçir (maddə 178.1). Ətraflı addımlar daşınmaz əmlakın alqı-satqısı bələdçimizdədir.

ASAN xidmətin göstərdiyi sənədlər:

1. Mülkiyyət hüququnu təsdiq edən sənəd (reyestrdən çıxarış).
2. Əmlak üzərində yüklülük və ya həbsin olub-olmaması barədə məlumat.
3. Hədiyyə verən evlidirsə, nikah şəhadətnaməsi və həyat yoldaşının bağışlamaya notarial razılığı.
4. Yaşayış sahəsində qeydiyyatda olan bütün yetkin ailə üzvlərinin qeydiyyat məsələsi ilə bağlı notarial razılığı.
5. Güzəştli rüsum üçün tərəflərin qohumluğunu təsdiq edən sənədlər.

Tərəflər notariusa şəxsən gələ bilər və ya notarial etibarnamə ilə təmsil oluna bilər. Bu barədə etibarnamə yazımıza baxın. ASAN xidmətə görə, əmlak ər-arvada, uşaqlara, valideynlərə, nənə-babaya, nəvələrə, bacı-qardaşa bağışlandıqda dövlət rüsumu 25 manatdır. Digər şəxslər üçün rüsum Bakıda 280 manat, Sumqayıt, Gəncə və Abşeronda 196 manat, digər ərazilərdə 140 manatdır. Bunlara xidmət haqqı da əlavə olunur.

Hədiyyə verən bağışlamadan imtina edə bilərmi

Bağlanmış bağışlamadan yalnız qanundakı əsaslarla imtina etmək olar (maddə 673.1):

• hədiyyə alan hədiyyə verənə və ya onun yaxın qohumuna qarşı ağır cinayət törədib;
• hədiyyə alan ailə hüququ üzrə vəzifələrini hədiyyə verənə və ya onun yaxın qohumuna qarşı kobud şəkildə pozub;
• hədiyyə alan bağışlama ilə bağlı öhdəliyi əsassız olaraq icra etmir.

Bağışlama vədindən əlavə əsaslarla imtina etmək olar: hədiyyə verənin əmlak vəziyyəti bağışlamanı son dərəcə ağır yükə çevirəcək dərəcədə pisləşibsə və ya onun yeni ailə öhdəlikləri yaranıbsa (maddə 673.2). İmtina bildirişi əsas məlum olduğu gündən bir il ərzində hədiyyə alana çatmalıdır. Hədiyyə verən bu müddətdə vəfat edərsə, hüquq qalan müddət üçün vərəsələrinə keçir. Hədiyyə alan hədiyyə verəni qəsdən öldürübsə və ya imtinaya mane olubsa, vərəsələr də imtina edə bilər (maddə 673.3). İmtinadan sonra hədiyyə alan, əmlak hələ onun mülkiyyətindədirsə, onu qaytarmalıdır (maddə 673.4). Vəd edilmiş əşya məhv olduqda və ya hədiyyə verənin əmlakı üzrə müflisləşmə icraatı başlandıqda bağışlama öz-özünə ləğv olunur (maddə 674.1).

Vergi: hədiyyədən gəlir vergisi ödənilirmi

Vergi Məcəlləsinə görə ildə alınan hədiyyə, maddi yardım və miras müəyyən həddə gəlir vergisindən azaddır (maddə 102.1.3). Vergilər Nazirliyinin 2024-cü il izahına görə:

• Ailə üzvündən hədiyyə tam dəyəri ilə gəlir vergisindən azaddır. Mənzilin dəyəri nə qədər olursa olsun, bu qayda tətbiq edilir.
• Digər şəxslərdən hədiyyə. Təqvim ili ərzində alınan hədiyyələrin 2500 manatadək hissəsi azaddır (2024-cü ilədək 1000 manat idi). Artıq hissə qeyri-sahibkarlıq gəliri kimi vergiyə cəlb oluna bilər (illik gəlirdən 14 faiz). Bu halda bəyannamə növbəti ilin 31 martınadək verilir.

Vergi məqsədləri üçün "ailə üzvü" anlayışı geniş müəyyən edilib (maddə 13.2.7). Bura ər-arvad, valideynlər, uşaqlar, nənə-baba, nəvələr, bacı-qardaş, onların uşaqları, ər-arvadın valideynləri və bacı-qardaşı daxildir.

Bağışlama, vərəsəlik və ya alqı-satqı: hansı uyğundur

Bağışlama əmlakı sağlıqda ötürmək üçün əlverişlidir, amma hədiyyə verən nəzarəti itirir. Vəsiyyət isə nəzarəti ölümədək saxlayır. Diqqət: miras qoyan ölümündən əvvəlki iki il ərzində əşyanı başqasına bağışlayıbsa, məcburi paya hüququ olan vərəsə payının həmin hədiyyə hesabına tamamlanmasını tələb edə bilər (maddə 1200). Ətraflı məlumat üçün vərəsəlik məqaləmizə baxın. Real ödəniş olduğu halda müqaviləni "bağışlama" kimi rəsmiləşdirmək risklidir. Belə əqd sonradan başqa əqdi pərdələyən əqd kimi mübahisələndirilə bilər.

Tipik səhvlər və yoxlama siyahısı

Tipik səhvlər: həyat yoldaşının razılığı olmadan ümumi əmlakı bağışlamaq, mənzili notariussuz "qəbz" ilə vəd etmək, valideynlərin yaşamaq hüququnu müqavilədə yazmamaq.

1. Reyestrdən çıxarışı, yüklülük və həbsləri yoxlayın.
2. Əmlakın nikah dövründə alınıb-alınmadığını müəyyən edin, lazım olduqda notarial razılıq alın.
3. Mülkiyyətçilər arasında azyaşlı varsa, qəyyumluq orqanının icazəsini alın.
4. Şərtləri (yaşamaq hüququ, restitusiya) müqaviləyə yazın.
5. Qohumluq sənədlərini hazırlayın: rüsum və vergi güzəşti bundan asılıdır.
6. Qeydiyyatdan sonra hədiyyə alanın adına yeni çıxarış alın.
7. Ailədən kənar hədiyyədə vergi bəyannaməsi öhdəliyini yoxlayın.

Tez-tez verilən suallar

Bağışlanmış mənzili geri almaq mümkündürmü?
Yalnız qanundakı əsaslarla: ağır cinayət, ailə vəzifələrinin kobud pozulması və ya öhdəliyin icra edilməməsi. İmtina əsas məlum olduqdan sonra bir il ərzində bildirilməlidir (maddə 673).

Valideyndən alınan mənzilə görə vergi ödənilirmi?
Xeyr. Ailə üzvlərindən alınan hədiyyə tam dəyəri ilə gəlir vergisindən azaddır (Vergi Məcəlləsi, maddə 102.1.3).

Nikah dövründə hədiyyə alınan mənzil boşanmada bölünürmü?
Hədiyyə kimi alınan əmlak alanın ayrıca mülkiyyətidir (maddə 225.2). Lakin ümumi vəsaitlə dəyəri əhəmiyyətli artırılıbsa, birgə mülkiyyət sayıla bilər (maddə 225.4).

Bağışlama vədini notariusda rəsmiləşdirmək olarmı?
Bəli, vəd yalnız notarial formada etibarlıdır (maddə 668.1.5). Hədiyyə verənin vəziyyəti ciddi pisləşərsə, o, vəddən imtina edə bilər (maddə 673.2).

Azyaşlı uşağa mənzil bağışlamaq olarmı?
Bəli. Azyaşlıya hədiyyə vermək qadağan deyil, sənədləri qanuni nümayəndə rəsmiləşdirir. Azyaşlının əmlakını başqasına bağışlamaq isə qəyyumluq orqanının icazəsini tələb edir (maddə 36.2–36.3, 667).

Necə kömək edə bilərik

Affidacons bağışlama müqavilələrini tərəflərin ailə və əmlak vəziyyətinə uyğun hazırlayır: şərtlər, yaşamaq hüququ, restitusiya, ər-arvadın razılığı və vergi nəticələri. Bağışlamaqdan imtina, bağışlamanın etibarsızlığı və məcburi pay üzrə mübahisələrdə məhkəmədə təmsilçilik edirik. Ətraflı məlumat üçün məhkəmə mübahisələri və hüquqi təmsilçilik xidmətimizə baxın və ya bizimlə əlaqə saxlayın.

Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 36, 144, 178, 225, 666–674 və 1200-cü maddələrinə, "Notariat haqqında" Qanunun 46-cı maddəsinə, Vergi Məcəlləsinin 13.2.7 və 102.1.3-cü maddələrinə, Vergilər Nazirliyinin və ASAN xidmətin rəsmi izahlarına əsaslanır (Noyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.