Qısa cavab: Etibarnamə bir şəxsin başqasına üçüncü şəxslər qarşısında onu təmsil etmək üçün verdiyi vəkalətdir (Mülki Məcəllə, maddə 362). Notarial forma tələb edən əqdlər, o cümlədən daşınmaz əmlakın satışı və ya girovu üçün etibarnamə notarius tərəfindən təsdiqlənməlidir. Müddət göstərilməyibsə, etibarnamə verildiyi gündən bir il qüvvədədir, nəqliyyat vasitəsinə sərəncam verən etibarnamə isə bir ildən artıq müddətə verilə bilməz (maddə 363). Etibarnaməni istənilən vaxt ləğv etmək olar, lakin vəkil edilmiş şəxsi və məlum üçüncü şəxsləri xəbərdar etmək sizin vəzifənizdir (maddə 365–366).
Etibarnamə nədir və hansı növləri var
Təmsilçiliyi Mülki Məcəllənin 16-cı fəsli (maddə 359–366) tənzimləyir. Təmsilçinin bağladığı əqd hüquq və vəzifələri birbaşa təmsil edilən üçün yaradır (maddə 359.1). Təmsilçi təmsil etdiyi şəxsin adından özü ilə əqd bağlaya bilməz (maddə 359.3). Xarakterinə görə yalnız şəxsən bağlana bilən əqdlər təmsilçi vasitəsilə bağlanmır (maddə 359.4). Məsələn, nikah etibarnamə əsasında qeydə alınmır.
Qanun etibarnamələri ayrıca növlərə bölmür, lakin praktikada üç növdən danışılır:
| Növ | Nə üçündür | Nümunə |
|---|---|---|
| Birdəfəlik | Bir konkret hərəkət üçün; hərəkət edildikdən sonra xitam olunur (maddə 365.1.2) | Konkret mənzilin satış müqaviləsini imzalamaq |
| Xüsusi | Eyni növdən olan bir sıra hərəkətlər üçün | Bankda hesabı idarə etmək, avtomobili idarə etmək, məhkəmədə iş aparmaq |
| Ümumi | Geniş səlahiyyətlər: əmlakı idarə etmək və ona sərəncam vermək, müxtəlif qurumlarda təmsilçilik | Uzun müddət xaricdə olan şəxsin bütün işlərini aparmaq |
Hüquqi şəxs adından etibarnamə rəhbərin və ya nizamnamə ilə buna vəkil edilmiş şəxsin imzası və təşkilatın möhürü ilə verilir (maddə 362.5).
Notarial təsdiq nə vaxt məcburidir və onlayn imkanlar
Əsas qayda budur: notarial forma tələb edən əqd üçün etibarnamə də notarial qaydada təsdiqlənməlidir (maddə 362.2). Daşınmaz əmlaka sərəncam haqqında müqavilələr notarial qaydada təsdiqlənir və satıcının sərəncam səlahiyyəti də notarial formada olmalıdır (maddə 144.1–144.2). Mənzil alqı-satqısının digər addımlarını daşınmaz əmlakın alqı-satqısı bələdçimizdə izah etmişik.
Bəzi hallarda etibarnaməni notarius əvəzinə başqa vəzifəli şəxs təsdiq edə bilər:
- hərbi-müalicə müəssisəsinin rəhbəri, hərbi hissənin komandiri və ya azadlıqdan məhrumetmə yerinin rəisi; bu etibarnamələr notarial etibarnaməyə bərabərdir (maddə 362.3);
- əməkhaqqı, pensiya, müavinət, bank əmanəti və poçt göndərişlərinin alınması üçün etibarnaməni iş və ya təhsil yeri, yaşayış yeri üzrə icra hakimiyyəti orqanı, stasionar müalicə və ya sosial xidmət müəssisəsinin müdiriyyəti də təsdiq edə bilər (maddə 362.4).
Ədliyyə Nazirliyinin 2019-cu ildən işləyən pulsuz “Mobil Notariat” tətbiqi ilə bir sıra etibarnamələri notariat ofisinə getmədən rəsmiləşdirmək olar. Nazirliyin rəsmi açıqlamasına görə, bunlara nəqliyyat vasitəsinin idarə edilməsi və ona sərəncam, vəkilə verilən etibarnamələr, bank, vərəsəlik işləri, qurumlarda təmsilçilik və daşınmaz əmlaka sərəncam etibarnamələri daxildir. Qeydiyyat videoyazı, notariusdan alınan kod və ya ASAN İmza, SİMA kimi rəqəmsal login ilə aparılır. Xidmətdən xaricdəki vətəndaşlar və yaşamaq icazəsi olan əcnəbilər də istifadə edə bilər. Notariat hərəkəti üçün qanunla müəyyən edilmiş rüsum və haqq tutulur. Etibarnamənin həqiqiliyini QR-kod və ya barkodla tətbiqdə və ya notariat.az saytında yoxlamaq olar.
Etibarnamənin müddəti və başqasına etibaretmə
| Hal | Müddət | Əsas |
|---|---|---|
| Müddət göstərilib | İstənilən müddət (nəqliyyat istisnası ilə) | Maddə 363.1 |
| Müddət göstərilməyib | Verildiyi gündən bir il | Maddə 363.1 |
| Tarix göstərilməyib | Etibarnamə əhəmiyyətsizdir | Maddə 363.1 |
| Xaricdə hərəkətlər üçün, notarial, müddətsiz | Ləğv edilənədək | Maddə 363.2 |
| Nəqliyyat vasitəsinə sərəncam | Ən çoxu bir il | Maddə 363.3 |
Vəkil edilmiş şəxs hərəkətləri şəxsən etməlidir. Səlahiyyətləri başqasına yalnız etibarnamədə buna icazə varsa və ya etibar edənin mənafeyini qorumaq üçün şərait məcbur edirsə verə bilər (maddə 364.1). O, etibar edəni xəbərdar etməli və yeni şəxs barədə məlumat verməlidir, əks halda onun hərəkətlərinə görə öz hərəkətləri kimi cavabdehdir (maddə 364.2). Etibar edilmişi başqasına etibaretmə qaydasında verilən etibarnamənin müddəti əsas etibarnamənin müddətindən uzun ola bilməz (maddə 364.4).
Ləğv, xitam və üçüncü şəxslərin xəbərdar edilməsi
Etibarnamə müddət bitdikdə, nəzərdə tutulan hərəkət edildikdə, etibar edən onu ləğv etdikdə, vəkil edilmiş şəxs imtina etdikdə, tərəflərdən birinin ölümü, fəaliyyət qabiliyyətsiz və ya xəbərsiz itkin sayılması, hüquqi şəxsə xitam verildikdə qüvvədən düşür (maddə 365.1). Etibar edən etibarnaməni istənilən vaxt ləğv edə bilər. Bu hüquqdan imtina barədə razılaşma əhəmiyyətsizdir (maddə 365.2). Etibarnaməyə xitam verildikdə başqasına etibaretmə də qüvvədən düşür (maddə 366.4).
Ləğv edən şəxs vəkil edilmiş şəxsi və etibarnaməni təqdim etdiyi, ona məlum olan üçüncü şəxsləri xəbərdar etməlidir (maddə 366.1). Vəkil edilmiş şəxsin xitamdan xəbərsiz etdiyi hərəkətlər üçüncü şəxslərə qarşı qüvvədə qalır, əgər üçüncü şəxs xitamı bilmirdisə (maddə 366.2). Ədliyyə Nazirliyinin izahına görə, ləğv notarial qaydada təsdiqlənmiş ərizə ilə aparılır, notarius isə xitamı “Elektron notariat” sistemində qeyd edir. Xitam ərizəsini “Mobil Notariat” və ya myGov vasitəsilə də vermək olar. Banka, reyestr orqanına və alıcıya yazılı bildiriş göndərin, etibarnamənin əslini geri tələb edin (maddə 366.3).
Xaricdə verilən etibarnamə: konsulluq, apostil, tərcümə
Xaricdə yaşayan vətəndaş etibarnaməni Azərbaycanın səfirliyində və ya konsulluğunda, adətən şəxsən gələrək və şəxsiyyət sənədi ilə təsdiq etdirə bilər. Uyğun hallarda “Mobil Notariat” da istifadə oluna bilər. Xarici notariusun təsdiq etdiyi etibarnamə leqallaşdırılmalı və ya ona kağız, yaxud elektron apostil verilməlidir; beynəlxalq müqavilə ilə azad edilən hallar istisnadır (“Notariat haqqında” Qanun, maddə 90, 2023-cü il redaksiyası). Azərbaycan 1961-ci il Haaqa Apostil Konvensiyasının iştirakçısıdır; XİN-ə görə Konvensiya ölkəmiz üçün 2 mart 2005-ci ildə qüvvəyə minib. Bəzi dövlətlər qoşulmaya etiraz etmişdi; məsələn, Almaniya ilə Konvensiya yalnız 2026-cı ilin martından tətbiq olunur. Xarici dildəki etibarnamə adətən Azərbaycan dilinə tərcümə edilir, tərcüməçinin imzası notarial təsdiqlənir.
Məhkəmədə təmsilçilik: etibarnamə və vəkil orderi
Mülki Prosessual Məcəlləyə görə nümayəndənin səlahiyyəti etibarnamədə əks olunmalıdır (maddə 73.1). Fiziki şəxsin etibarnaməsi notarial qaydada və ya maddə 362.3-də göstərilən vəzifəli şəxslər tərəfindən təsdiqlənir (maddə 73.2). Vəkilin səlahiyyəti isə qanunla müəyyən edilmiş qaydada təsdiqlənir (maddə 73.5); praktikada bu, müqavilə əsasında verilən vəkil orderidir. İddia ərizəsini imzalamaq, iddiadan imtina etmək, barışıq sazişi bağlamaq, şikayət vermək, pul və ya əmlak almaq kimi səlahiyyətlər etibarnamədə xüsusi göstərilməlidir (maddə 74.2). Kassasiya şikayəti yalnız vəkil tərəfindən tərtib edildikdə qəbul olunur (maddə 67.1).
Ümumi etibarnamənin riskləri və yoxlama siyahısı
Ümumi etibarnamə vəkil edilmiş şəxsə əmlakınızı satmaq, girov qoymaq və ya pul almaq imkanı verə bilər və onun əqdləri sizi bağlayır. Vərəsəlikdə də ehtiyatlı olun: mirasdan nümayəndə vasitəsilə imtina yalnız etibarnamədə bu səlahiyyət xüsusi göstərildikdə mümkündür (maddə 1271). Ətraflı məlumat vərəsəlik məqaləmizdədir.
- Mümkünsə ümumi deyil, birdəfəlik və ya xüsusi etibarnamə verin.
- Əmlakı, hərəkətləri və hədləri (məsələn, minimum satış qiyməti) konkret yazın.
- Qısa müddət və tarix göstərin; tarixsiz etibarnamə əhəmiyyətsizdir.
- Başqasına etibaretmə hüququnu yalnız zərurət olduqda verin.
- Pul almaq səlahiyyəti verirsinizsə, ödənişin sizin hesabınıza edilməsini şərt qoyun.
- Etibarnamənin həqiqiliyini notariat.az və ya “Mobil Notariat” vasitəsilə yoxlayın.
- Ehtiyac qalmadıqda etibarnaməni dərhal ləğv edin və üçüncü şəxsləri yazılı xəbərdar edin.
Tez-tez verilən suallar
Etibarnamədə müddət yazılmayıbsa, nə qədər etibarlıdır?
Verildiyi gündən bir il. Xaricdə hərəkətlər üçün notarial təsdiqlənmiş və müddətsiz etibarnamə isə ləğv edilənədək qüvvədədir (maddə 363).
Avtomobili satmaq üçün etibarnaməni neçə illik vermək olar?
Nəqliyyat vasitəsinə sərəncam verən etibarnamə bir ildən artıq müddətə verilə bilməz (maddə 363.3).
Mənzil satışı üçün sadə yazılı etibarnamə kifayətdirmi?
Xeyr. Daşınmaz əmlaka sərəncam müqaviləsi notarial formadadır, ona görə etibarnamə də notarial təsdiqlənməlidir (maddə 144.2, 362.2).
Etibarnaməni ləğv etmək üçün vəkil edilmiş şəxsin razılığı lazımdırmı?
Xeyr, ləğv istənilən vaxt mümkündür (maddə 365.2). Amma onu və məlum üçüncü şəxsləri xəbərdar etməlisiniz (maddə 366.1).
Xaricdən Azərbaycana notariusa getmədən etibarnamə vermək olarmı?
Bəli: konsulluq vasitəsilə, “Mobil Notariat” ilə (xidmət növünə görə) və ya yerli notarius, sonra apostil və ya leqallaşdırma ilə.
Vəkil məhkəmədə etibarnamə olmadan çıxış edə bilərmi?
Vəkilin səlahiyyəti praktikada orderlə təsdiqlənir (maddə 73.5). İddiadan imtina, barışıq kimi xüsusi səlahiyyətləri isə etibarnamədə ayrıca göstərmək tövsiyə olunur (maddə 74.2).
Necə kömək edə bilərik
Affidacons fiziki və hüquqi şəxslər üçün etibarnamələrin mətnini hazırlayır, səlahiyyətlərin həcmini və risklərini qiymətləndirir, xaricdən verilən etibarnamələrin apostil və tərcümə tələblərinə uyğunluğunu yoxlayır, etibarnamənin ləğvi və üçüncü şəxslərin xəbərdar edilməsində kömək edir. Səlahiyyətdən sui-istifadə mübahisələrində məhkəmədə təmsilçilik edirik. Ətraflı məlumat üçün məhkəmə mübahisələri və hüquqi təmsilçilik xidmətimizə baxın və ya bizimlə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 144, 359–366 və 1271-ci maddələrinə (2 may 2023-cü il tarixli 867-VIQD nömrəli Qanunla edilmiş dəyişikliklər daxil olmaqla), Mülki Prosessual Məcəllənin 67, 73 və 74-cü maddələrinə, “Notariat haqqında” Qanunun 90-cı maddəsinə (2 may 2023-cü il tarixli 866-VIQD nömrəli Qanun redaksiyasında) və Ədliyyə Nazirliyinin rəsmi izahlarına əsaslanır (Noyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.
Bir şərh yazın
Bir şərh yazın
Görüş təyin edin