Qısa cavab: Xarici şirkət Azərbaycanda istənilən 12 aylıq dövr ərzində cəmi 90 gün və daha çox sahibkarlıq fəaliyyəti göstərirsə — ofis, tikinti meydançası, işçi və ya onun adından müqavilə bağlayan agent vasitəsilə — daimi nümayəndəlik yaranır. Bu halda həmin fəaliyyətdən əldə olunan mənfəətə 20% mənfəət vergisi, baş ofisə köçürülən xalis mənfəətə isə əlavə 5% tətbiq olunur. Adı "nümayəndəlik" olan qurum yalnız hazırlıq və köməkçi fəaliyyətlə məşğul olursa, bu risk yaranmır.
Nümayəndəlik və daimi nümayəndəlik — eyni şey deyil
Bu iki anlayış tez-tez qarışdırılır, halbuki biri hüquqi forma, digəri vergi statusudur:
- Nümayəndəlik (hüquqi forma) — xarici şirkətin Azərbaycanda dövlət qeydiyyatından keçmiş bölməsi. Ana şirkətin maraqlarını təmsil edir: marketinq, əlaqələr, bazar araşdırması. Kommersiya gəliri üçün nəzərdə tutulmayıb.
- Daimi nümayəndəlik (vergi statusu) — Vergi Məcəlləsinin anlayışıdır. Xarici şirkətin Azərbaycanda faktiki sahibkarlıq fəaliyyəti göstərdiyi yer. Heç bir qeydiyyat olmadan da yarana bilər.
Yəni qeydiyyatdan keçmiş nümayəndəlik daimi nümayəndəlik olmaya bilər, qeydiyyatsız fəaliyyət isə daimi nümayəndəlik yarada bilər. Həlledici olan adı deyil, faktiki fəaliyyətdir. Forma seçimi haqqında: xarici şirkətin Azərbaycanda qeydiyyatı.
Daimi nümayəndəlik nə vaxt yaranır
Vergi Məcəlləsinə görə daimi nümayəndəlik xarici şirkətin özünün və ya səlahiyyətli şəxsin vasitəsilə istənilən 12 ay ərzində cəmi 90 gündən az olmayaraq fəaliyyət göstərdiyi yerdir. Bura xüsusən daxildir:
- idarəetmə yeri, bölmə, ofis, büro, agentlik;
- tikinti, quraşdırma və təmir meydançaları, onlarla bağlı nəzarət fəaliyyəti;
- məsləhət xidmətləri göstərmək üçün istifadə olunan bina;
- malların istehsalı, satışı, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi yeri;
- xarici şirkətin adından müqavilə bağlamaq səlahiyyəti olan və bunu mütəmadi edən asılı agent.
Qeyd: 90 gün ardıcıl deyil, cəmi hesablanır — ayrı-ayrı səfərlər toplanır.
Hazırlıq və köməkçi fəaliyyət: nə risk yaratmır
Aşağıdakılar ümumi qayda olaraq daimi nümayəndəlik yaratmır:
- xarici şirkətə məxsus malların saxlanması və nümayişi;
- malların başqa şəxs tərəfindən emal edilməsi və ixracı üçün ehtiyatın saxlanması;
- xarici şirkətin öz ehtiyacı üçün malların alınması və ya məlumat toplanması.
Lakin bu istisna mütləq deyil. Fəaliyyət vahid biznes prosesinin hissəsidirsə, qarşılıqlı asılı şəxslərlə birgə sahibkarlıq məqsədinə xidmət edirsə və ya nəticəsi hazırlıq-köməkçi xarakterdən kənara çıxırsa, daimi nümayəndəlik yarana bilər.
Praktik ssenarilər
| Ssenari | Daimi nümayəndəlik riski |
|---|---|
| Nümayəndəlik yalnız marketinq və əlaqələrlə məşğuldur, müqavilələri baş ofis bağlayır | Aşağı |
| Nümayəndəliyin rəhbəri yerli müştərilərlə qiyməti razılaşdırır və müqavilə imzalayır | Yüksək |
| Xarici mühəndislər layihə üzrə il ərzində bir neçə səfərlə cəmi 100 gün işləyir | Yüksək (90 gün həddi) |
| Yerli distribütor öz adından alıb-satır | Adətən aşağı (müstəqil agent) |
| Yerli şəxs mütəmadi olaraq xarici şirkətin adından müqavilə bağlayır | Yüksək (asılı agent) |
| Anbar yalnız malların saxlanması üçündür | Aşağı — satış və çatdırılma prosesinin hissəsi deyilsə |
Daimi nümayəndəlik yaranarsa nə olur
| Nəticə | Məzmun |
|---|---|
| Mənfəət vergisi | Daimi nümayəndəliyə aid gəlirdən, xərclər çıxılmaqla 20% |
| Mənfəətin köçürülməsi | Baş ofisə köçürülən xalis mənfəətdən əlavə 5% |
| Vergi uçotu və hesabatlar | Vergi orqanında uçota durmaq və hesabat təqdim etmək öhdəliyi |
| ƏDV | Vergi tutulan əməliyyatlar həddi keçərsə, qeydiyyat öhdəliyi |
| Gecikmiş aşkarlama | Keçmiş dövrlər üzrə vergi, faiz və maliyyə sanksiyaları riski |
Vergi dərəcələri haqqında ətraflı: Azərbaycanda xarici şirkətlər üçün vergilər.
Ən çox yol verilən 5 səhv
- Nümayəndəliyə satış funksiyası vermək. Müqavilə danışıqları və imzalanması nümayəndəliyi faktiki daimi nümayəndəliyə çevirir.
- Səfər günlərini saymamaq. Ezamiyyətlər ayrı-ayrılıqda qısa görünür, amma cəmi 90 günü keçir.
- Asılı agent riskini nəzərə almamaq. Yerli "məsləhətçi" və ya "tərəfdaş" xarici şirkətin adından mütəmadi müqavilə bağlayırsa, risk yaranır.
- İkiqat vergitutma sazişini yoxlamamaq. Saziş daimi nümayəndəlik üçün fərqli meyar (məsələn, tikinti layihələri üçün daha uzun müddət) nəzərdə tuta bilər — tətbiqi konkret saziş üzrə yoxlanılmalıdır.
- Sənədləri funksiyalara uyğunlaşdırmamaq. Əmək müqavilələri, etibarnamələr və vəzifə təlimatları nümayəndəliyin həqiqi funksiyalarını əks etdirməlidir.
Tez-tez verilən suallar
Daimi nümayəndəlik üçün 90 gün ardıcıl olmalıdırmı?
Xeyr. İstənilən 12 aylıq dövr ərzində fəaliyyət günləri cəmlənir.
Qeydiyyatdan keçmiş nümayəndəlik avtomatik daimi nümayəndəlikdirmi?
Xeyr. Yalnız hazırlıq və köməkçi fəaliyyət göstərirsə, daimi nümayəndəlik yaranmır. Kommersiya fəaliyyəti başlayanda status dəyişir.
Qeydiyyat olmadan daimi nümayəndəlik yarana bilərmi?
Bəli. Daimi nümayəndəlik faktiki fəaliyyətə görə müəyyən olunur — məsələn, xarici işçilərin uzunmüddətli layihəsi və ya asılı agent vasitəsilə.
İkiqat vergitutma sazişi fərq yaradırmı?
Bəli, ola bilər. Sazişlər daimi nümayəndəlik meyarlarını fərqli müəyyən edə bilər; hər ölkə üzrə ayrıca yoxlanılmalıdır.
Daimi nümayəndəlik riskini necə azaltmaq olar?
Funksiyaları aydın bölmək, müqavilə bağlama səlahiyyətini baş ofisdə saxlamaq, səfər günlərini izləmək və lazım olduqda fəaliyyəti filial və ya MMC vasitəsilə rəsmiləşdirmək.
Necə kömək edə bilərik
Affidacons xarici şirkətlərin Azərbaycandakı fəaliyyət modelini daimi nümayəndəlik riski baxımından qiymətləndirir, funksiyaların və sənədlərin uyğunlaşdırılmasına, ikiqat vergitutma sazişlərinin tətbiqinə və lazım olduqda fəaliyyətin filial və ya MMC kimi rəsmiləşdirilməsinə dəstək verir. Ətraflı: maliyyə, mühasibatlıq, audit və vergi xidmətlərimiz, yaxud bizimlə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi və ya vergi məsləhəti deyil. Məlumatlar Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsi və PwC Worldwide Tax Summaries (09.01.2026) əsasındadır (Sentyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə məsləhət alın.
Bir şərh yazın
Bir şərh yazın
Görüş təyin edin