Görüş təyin edin
AFFIDACONS
AZ EN
+994102242797 info@affidacons.com

Bloqlar

Mühasibatlığın autsorsinqi Azərbaycanda 2026: qanun tələbləri, MHBS, maliyyə hesabatları və müqavilə

  • ƏSAS SƏHİFƏ
  • Bloqlar
  • Mühasibatlığın autsorsinqi Azərbaycanda 2026: qanun tələbləri, MHBS, maliyyə hesabatları və müqavilə
Mühasibatlığın autsorsinqi Azərbaycanda 2026: qanun tələbləri, MHBS, maliyyə hesabatları və müqavilə
13 noy 2026 Sənan Süleymanlı

Qısa cavab: Azərbaycanda mühasibatlığı autsorsinqə vermək qanunla açıq şəkildə icazə verilir: müəssisənin rəhbəri mühasibat uçotu xidmətini ya öz struktur bölməsi, ya da müqavilə əsasında cəlb edilmiş sahibkarlıq subyekti vasitəsilə təşkil edir ("Mühasibat uçotu haqqında" Qanun, maddə 3.2). Ancaq məsuliyyət şirkətdən çıxmır: maliyyə hesabatlarına nizamnamə ilə müəyyən olunmuş idarəetmə orqanı cavabdehdir (maddə 12.4). İctimai əhəmiyyətli qurumlar MHBS, iri və orta müəssisələr Kiçik və Orta Sahibkarlıq Subyektləri üçün MHBS (KOS MHBS) tətbiq edir. İllik maliyyə hesabatları növbəti ilin 30 aprelinədək, konsolidə hesabatlar 30 iyunadək təqdim olunur. Mühasibat sənədləri ən azı 5 il saxlanılmalıdır.

Qanun autsorsinqə nə deyir

  • Kim təşkil edir. Mühasibat uçotu xidmətini müəssisənin rəhbəri təşkil edir: ştatda bölmə yaradır və ya müqavilə ilə kənar şirkəti (fərdi sahibkarı) cəlb edir (maddə 3.2). Qanun "mühasibat uçotu xidməti" anlayışına müqavilə əsasında uçotun aparılmasını, həmçinin maliyyə, vergi və digər hesabatların hazırlanıb təqdim edilməsini daxil edir (maddə 2.1.18).
  • Kim özü apara bilər. Yalnız mikro sahibkarlıq subyektlərinin rəhbərləri və fərdi sahibkarlar uçotu şəxsən, mikro sahibkarlar üçün təsdiq edilmiş qaydalarla apara bilər (maddə 3.2). Kiçik, orta və iri müəssisələr üçün bu imkan yoxdur.
  • Baş mühasibin funksiyası. Uçotun aparılmasını, hesabatların tərtibini və sənədlərin saxlanılmasını baş mühasib təmin edir (maddə 3.3). Autsorsinqdə bu funksiyanın kimdə olduğunu müqavilədə yazın.
  • Elektron uçot. İri sahibkarlıq subyektlərində, orta sahibkarlıq subyektlərində isə müəyyən olunmuş mərhələlərə uyğun olaraq uçot elektron formada aparılmalıdır (maddə 3.1-1).

Hansı standart tətbiq olunur: MHBS, KOS MHBS, sadələşdirilmiş qaydalar

MüəssisəMəcburi qaydaSeçim imkanıƏsas
İctimai əhəmiyyətli qurumlar (bank, sığortaçı, investisiya fondu, birjada qiymətli kağızı olan şirkət və s.)MHBSYoxdurMaddə 2.1.9, 8.1
İri və orta sahibkarlıq subyektləriKOS MHBS əsasında uçot qaydalarıTam MHBSMaddə 10.1
Kiçik sahibkarlıq subyektləriKOS MHBS əsasında uçot qaydalarıKOS MHBS və ya MHBS üzrə maliyyə hesabatıMaddə 10.1-1
Mikro sahibkarlıq subyektləriMikro sahibkarlar üçün sadələşdirilmiş uçot qaydalarıKOS MHBS və ya MHBSMaddə 9.1

Növbəti il üçün könüllü olaraq MHBS və ya KOS MHBS seçmək qərarı uçot siyasətində əks etdirilməklə cari ilin 31 dekabrınadək qəbul edilir (maddə 9.2, 10.5). Kommersiya təşkilatı illik gəlir, işçilərin orta sayı və balansın yekun məbləği üzrə hökumətin müəyyən etdiyi üç meyardan ikisini aşırsa, o da ictimai əhəmiyyətli quruma çevrilir (maddə 2.1.9).

Ölçü kateqoriyası Nazirlər Kabinetinin 2018-ci il 21 dekabr tarixli 556 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilir. İki göstərici fərqli nəticə verdikdə yüksək olan götürülür:

Kateqoriyaİşçilərin orta sayıİllik gəlir
Mikro1–10200 min manatadək
Kiçik11–50200 min – 3 mln manat
Orta51–2503 – 30 mln manat
İri251 və daha çox30 mln manatdan çox

Qeyd: Qanuna görə beynəlxalq standartların Azərbaycan dilində rəsmi mətnləri dərc olunanadək Maliyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi Milli Mühasibat Uçotu Standartları (MMUS) və uçot qaydaları da tətbiq oluna bilər (maddə 4.3-1, 4.3-2). Konkret standartın hazırda qüvvədə olub-olmadığını tətbiqdən əvvəl Maliyyə Nazirliyinin saytında yoxlayın.

Peşəkar mühasib tələbi: autsorsinq şirkəti necə olmalıdır

Dövlətin nəzarət payı olan və birjada qiymətli kağızları dövriyyədə olan hüquqi şəxslər istisna olmaqla, digər ictimai əhəmiyyətli qurumların, iri və orta sahibkarlıq subyektlərinin, büdcə təşkilatlarının və hesabatlarını dərc edən publik hüquqi şəxslərin baş mühasibləri peşəkar mühasib olmalıdır (maddə 3.4). Belə müəssisəyə müqavilə ilə xidmət göstərən hüquqi şəxsin ən azı iki peşəkar mühasiblə əmək müqaviləsi olmalıdır. Fərdi sahibkar isə özü peşəkar mühasib deyilsə, ən azı bir peşəkar mühasiblə əmək müqaviləsi bağlamalıdır (maddə 3.5). Sertifikat 5 il qüvvədədir (maddə 14-1.3). 3.4-cü maddənin pozulmasına görə müəssisənin rəhbəri məsuliyyət daşıyır (maddə 16.2), ona görə tərəfdaşdan sertifikatların surətini istəyin.

Maliyyə hesabatları: müddətlər, təqdimetmə və dərc

MövzuQaydaƏsas
Hesabat dövrü1 yanvar – 31 dekabr. 1 oktyabrdan sonra yaradılan şirkət üçün ilk dövr növbəti ilin sonunadək uzanırMaddə 11
İllik maliyyə hesabatlarıNövbəti ilin 30 aprelinədəkNazirlər Kabinetinin 97 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Qaydalar, bənd 3.1
Konsolidə maliyyə hesabatlarıNövbəti ilin 30 iyunadəkHəmin Qaydalar, bənd 3.1
Maliyyə Nazirliyinə təqdimDövlət zəmanəti ilə kredit alan, dövlət borcu layihələrində iştirak edən, büdcədən subsidiya, qrant və ya digər vəsait alan şirkətlər (qanunla müəyyən edilmiş hallarda auditor rəyi ilə)Maddə 12.2
Dərcİctimai əhəmiyyətli qurumlar, konsolidə hesabat hazırlayan şirkətlər (mikro və kiçik istisna olmaqla) və 12.2-ci maddədəki şirkətlər: internet saytında və ya mətbuatdaMaddə 12.3
Elektron sistemMaliyyə Nazirliyinin "e-mühasibat" informasiya sistemi: hesabatların elektron təqdimi, dərc barədə məlumat, auditor rəyiMaddə 4-1; Nazirlər Kabinetinin 11.09.2025 tarixli 262 nömrəli Qərarı

Vergi bəyannamələri maliyyə hesabatlarını əvəz etmir (maddə 12.5). Autsorsinq şirkəti yalnız vergi bəyannaməsi verirsə, maliyyə hesabatı öhdəliyi açıq qalır. Orta və iri sahibkarlıq subyektləri vergi hesabatı verərkən vergi orqanının tələbi ilə maliyyə hesabatlarını da təqdim etməlidir.

Audit

Qanun bir sıra hallarda hesabatların "qanunla müəyyən edilmiş hallarda auditor rəyi ilə" təqdim və dərc olunmasını tələb edir (maddə 12.2, 12.3). Məcburi audit subyektlərinin siyahısı "Auditor xidməti haqqında" Qanunla və sahəvi qanunlarla müəyyən edilir, ona görə bunu ayrıca yoxlayın. İctimai əhəmiyyətli qurumların auditi üçün Auditorlar Palatası xüsusi tələblər qoyub: audit ən azı iki auditordan ibarət qrupla aparılır, auditorun fəaliyyət stajı 5 ildən çox olmalı, peşə məsuliyyəti isə ən azı 10 min manat məbləğində sığortalanmalıdır (Palata Şurasının 28.02.2025 tarixli 374/4 nömrəli Qərarı).

Sənədlərin saxlanması və məxfilik

  • Müddət. Vergi qanunvericiliyinə görə mühasibat uçotu sənədləri, o cümlədən elektron məlumatlar, tam oxunaqlı şəkildə ən azı 5 il saxlanılmalıdır. Üzrlü səbəb olmadan saxlanmamağa görə 1000 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edilir (Dövlət Vergi Xidməti, 2026).
  • Arxiv kimdədir. Sənədlər autsorsinq şirkətinin serverində olsa belə, öhdəlik müəssisədədir.
  • Məxfilik. Mühasibat sənədlərindəki dövlət və kommersiya sirri olan məlumatların açıqlanması xüsusi qanunlarla tənzimlənir (maddə 15.1). Dövlət orqanları qanunla müəyyən edilmiş hallarda, auditor isə qanunvericiliyə uyğun olaraq bütün uçot sənədləri ilə tanış ola bilər (maddə 15.2–15.3).

Məsuliyyət kimin üzərindədir

ŞəxsNəyə cavabdehdirƏsas
Müəssisənin rəhbəriUçot xidmətinin təşkili, peşəkar mühasib tələbinə əməl olunmasıMaddə 3.2, 3.4, 16.2
İdarəetmə orqanıMaliyyə hesabatlarının hazırlanması, təqdimi və dərciMaddə 12.4
Baş mühasib və ya xidmət göstərən şirkətUçotun qanuna uyğun aparılmasıMaddə 3.3, 16.2

Hesabatların təqdimi, dərci, sənədlərin saxlanması və uçotun aparılmaması ilə bağlı pozuntulara görə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 462-ci maddəsi ilə vəzifəli və hüquqi şəxslərə cərimə tətbiq edilir (maddə 16; Maliyyə Nazirliyinin 30.04.2026 tarixli elanı). Vergi sanksiyaları isə autsorsinq şirkətinə yox, vergi ödəyicisinə tətbiq olunur. Bu riski müqavilədə bölüşdürmək lazımdır.

Autsorsinq müqaviləsində nələr olmalıdır

  1. Xidmətin həcmi: uçot, vergi bəyannamələri, əməkhaqqı hesablanması, maliyyə hesabatı, idarəetmə hesabatları; hansı standart (MHBS, KOS MHBS) tətbiq olunur.
  2. Sənəd dövriyyəsi: ilkin sənədlərin verilmə müddəti və forması, bəyannamələrin razılaşdırılma vaxtı.
  3. Giriş hüquqları: elektron vergi kabineti, bank və elektron imza səlahiyyətlərinin həddi və müqavilə bitəndə ləğvi.
  4. Məxfilik və fərdi məlumatlar: kommersiya sirri, işçilərin əməkhaqqı məlumatları, alt-podratçı cəlb etmə qadağası.
  5. Məsuliyyət: xidmət göstərənin səhvi ucbatından yaranan maliyyə sanksiyaları və faizlərin kompensasiyası, limitlər, peşə məsuliyyətinin sığortası.
  6. Kadr tələbi: 3.4-cü maddəyə düşən müəssisələr üçün peşəkar mühasiblərin adları və sertifikatları.
  7. Xitam və təhvil: bildiriş müddəti, uçot bazasının, arxivin və parolların təhvili, keçid dövründə yardım.

Əməkhaqqı və vergi hesabatları ilə əlaqə

Mühasibat və vergi uçotu ayrı öhdəliklərdir, amma eyni məlumata əsaslanır. Əməkhaqqı tutulmaları barədə əməkhaqqından tutulmalar 2026, ƏDV öhdəlikləri barədə ƏDV qeydiyyatı yazılarımıza baxın. Uçot səhvləri adətən vergi yoxlamasında üzə çıxır.

Ən çox yol verilən 5 səhv

  1. "Mühasib bəyannamə verir, bu kifayətdir". Maliyyə hesabatı ayrıca öhdəlikdir (maddə 12.5).
  2. Yanlış standart. Şirkət böyüyüb orta və ya iri kateqoriyaya keçir, amma uçot sadələşdirilmiş qaydalarla aparılmağa davam edir.
  3. Peşəkar mühasib olmadan xidmət. Orta və iri müəssisə 3.5-ci maddənin tələbinə cavab verməyən təchizatçı seçir.
  4. Arxivsiz ayrılıq. Müqavilə bitir, baza və sənədlər köhnə təchizatçıda qalır, 5 illik saxlama öhdəliyi isə şirkətdədir.
  5. Məsuliyyət bölgüsü yazılmayıb. Sanksiya gələndə kimin ödəyəcəyi mübahisəyə çevrilir.

Tez-tez verilən suallar

Mühasibatlığı tam kənar şirkətə vermək qanunidirmi?
Bəli. Rəhbər uçot xidmətini müqavilə əsasında sahibkarlıq subyekti cəlb etməklə təşkil edə bilər (maddə 3.2). Hesabatlara görə məsuliyyət isə şirkətin idarəetmə orqanında qalır (maddə 12.4).

MMC direktoru mühasibatlığı özü apara bilərmi?
Yalnız şirkət mikro sahibkarlıq subyektidirsə (10 nəfərədək işçi, 200 min manatadək gəlir) və mikro sahibkarlar üçün təsdiq edilmiş qaydalarla (maddə 3.2).

MHBS kimlər üçün məcburidir?
İctimai əhəmiyyətli qurumlar üçün (maddə 8.1). İri və orta müəssisələr KOS MHBS tətbiq edir, istəsələr tam MHBS-ə keçə bilərlər (maddə 10.1).

İllik maliyyə hesabatının son tarixi nədir?
Növbəti ilin 30 aprelinədək, konsolidə hesabat üçün 30 iyunadək (Nazirlər Kabinetinin 97 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş Qaydalar, bənd 3.1).

Mühasibat sənədləri neçə il saxlanılmalıdır?
Ən azı 5 il. Saxlanmamağa görə 1000 manat maliyyə sanksiyası nəzərdə tutulub.

Necə kömək edə bilərik

Affidacons mühasibat uçotunun və vergi hesabatlarının aparılması, əməkhaqqı hesablanması, MHBS və KOS MHBS üzrə maliyyə hesabatlarının hazırlanması xidmətlərini göstərir. Mövcud uçotu yoxlayır, autsorsinq müqaviləsini hazırlayır və vergi yoxlamasında təmsilçilik edirik. Ətraflı məlumat üçün maliyyə, mühasibatlıq, audit və vergi xidmətlərimizə baxın və ya bizimlə əlaqə saxlayın.


Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar "Mühasibat uçotu haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun (29 iyun 2004-cü il, № 716-IIQ; 20 fevral 2026-cı il tarixli 359-VIIQD nömrəli Qanunadək edilmiş dəyişikliklərlə) 2.1, 3, 4-1, 8–12, 14-1, 15 və 16-cı maddələrinə, Nazirlər Kabinetinin 97, 262 və 556 nömrəli qərarlarına, Maliyyə Nazirliyinin, Dövlət Vergi Xidmətinin və Auditorlar Palatasının rəsmi materiallarına əsaslanır (noyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.

Bir şərh yazın

Bir şərh yazın

Görüş təyin edin

PULSUZ HÜQUQİ MƏSLƏHƏT ALIN

Telefon +994102242797