Görüş təyin edin
AFFIDACONS
AZ EN
+994102242797 info@affidacons.com

Bloqlar

Vergi yoxlaması Azərbaycanda 2026: kameral və səyyar yoxlama, akt, etiraz və şikayət

  • ƏSAS SƏHİFƏ
  • Bloqlar
  • Vergi yoxlaması Azərbaycanda 2026: kameral və səyyar yoxlama, akt, etiraz və şikayət
Vergi yoxlaması Azərbaycanda 2026: kameral və səyyar yoxlama, akt, etiraz və şikayət
12 noy 2026 Sənan Süleymanlı

Qısa cavab: Vergi orqanının yoxlaması kameral və ya səyyar olur (Vergi Məcəlləsi, maddə 36.1). Kameral yoxlama vergi orqanında, bəyannamə və mənbəyi məlum olan məlumatlar əsasında aparılır: mənfəət və gəlir vergisi bəyannamələri üzrə 60 iş günü, digər bəyannamələr üzrə 30 iş günü ərzində (maddə 37.2). Səyyar yoxlama vergi orqanının qərarı ilə keçirilir. Növbəti səyyar yoxlama barədə ən azı 15 gün əvvəl yazılı bildiriş göndərilir, belə yoxlama təqvim ili ərzində bir dəfədən çox keçirilmir və 30 iş günündən artıq çəkə bilməz; müstəsna hallarda yuxarı vergi orqanının qərarı ilə 90 iş gününədək uzadılır (maddə 38.1–38.2). Yoxlama aktına etiraz yazılı bildirilir (maddə 39.5), vergi orqanının qərarından isə 3 ay ərzində yuxarı vergi orqanına və (və ya) məhkəməyə şikayət verilir (maddə 62). Azaldılmış vergiyə görə maliyyə sanksiyası ümumi qaydada 50%, gecikmə faizi isə hər gün üçün 0,1%-dir, ən çoxu 1 il üçün (maddə 58.1, 59).

Vergi nəzarətinin növləri

NövNecə aparılırMüddətƏsas
Kameral vergi yoxlamasıYerlərə getmədən, bəyannamə, vergi orqanındakı sənədlər və mənbəyi məlum olan məlumatlar əsasındaMənfəət və gəlir vergisi bəyannamələri üzrə 60 iş günü, digər bəyannamələr və cari vergi ödəmələri arayışları üzrə 30 iş günü; xarici dövlətlərdən xaricdə əldə olunan gəlir barədə məlumat daxil olduqda 90 iş günüMaddə 37.1–37.2
Növbəti səyyar vergi yoxlamasıVergi orqanının qərarı ilə, vergi ödəyicisinin ərazisində, iş günü və iş vaxtı ərzində30 iş günü; müstəsna hallarda 90 iş gününədəkMaddə 38.1, 38.2, 38.4
Növbədənkənar səyyar vergi yoxlamasıYalnız Məcəllədə sadalanan əsaslarlaSəyyar yoxlamanın ümumi müddətləriMaddə 38.3
Operativ vergi nəzarətiTicarət, anbar və digər iş yerlərində, sahibkarlıq üçün istifadə olunan nəqliyyat vasitələrində (yaşayış binaları istisna olmaqla), əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədənQərarda göstərilən müddət; xronometraj metodu ilə müşahidə 15 iş günündən çox olmayaraqMaddə 50
Üfüqi monitorinq (2026-cı ildən)Könüllü əməkdaşlıq formatı; yalnız orta və iri sahibkarlıq subyektləri qəbul edilirMonitorinqlə əhatə olunan dövrlərMaddə 36.6-1, 38-1

Operativ vergi nəzarətində vəzifəli şəxs nəzarətə başladıqdan sonra vergi orqanının əsaslandırılmış qərarını dərhal təqdim edir. Qərarda ərazi, yoxlanılacaq məsələlər, müddət və nəzarəti aparan şəxslər göstərilir. Üfüqi monitorinqə qəbul edilmiş vergi ödəyicisində monitorinqlə əhatə olunan dövrlər üzrə kameral yoxlama, qanunda göstərilən bir neçə hal istisna olmaqla isə səyyar yoxlama keçirilmir (maddə 36.6-1).

Kameral yoxlama: nə vaxt aparılır, nəticəsi nə olur

Kameral yoxlamanın müddəti bəyannamənin təqdim edildiyi tarixdən hesablanır. Bu müddət bitdikdən sonra həmin bəyannamə üzrə yenidən kameral yoxlama keçirilə bilməz (maddə 37.2). Bəyannamə ilə sənədlər arasında ziddiyyət və ya səhv aşkar edildikdə vergi orqanı əlavə məlumat, sənəd və izahat tələb edir (maddə 37.3). Vergi düzgün hesablanmayıbsa, vergi ödəyicisinə hesablamanın səbəbləri və şikayət hüququ göstərilməklə vergi orqanının qərarı göndərilir (maddə 37.4).

  • Sanksiya baxımından fərq. Kameral yoxlama nəticəsində hesablanmış əlavə vergi məbləğinə 58.1-ci maddədəki 50% sanksiya tətbiq edilmir. Gecikmə faizi isə hesablanır.
  • Boş və ya təqdim edilməmiş bəyannamələr. Dövlət Vergi Xidmətinin açıqladığı yanaşmaya görə, elektron qaimə-faktura, kassa, bank və ya idxal-ixrac məlumatları olduğu halda bəyannamə təqdim edilməyibsə və ya boş təqdim edilibsə, kameral qaydada (o cümlədən şərti rentabelliklə) aparılan hesablamalardan şikayətlər təmin edilmir. Əvvəlcə real göstəricilərlə bəyannamə vermək lazımdır.

Səyyar yoxlama: bildiriş, tezlik, müddət və əhatə dövrü

  • Qərar və bildiriş. Səyyar yoxlama vergi orqanının qərarı ilə aparılır. Növbəti yoxlama barədə vergi ödəyicisinə yoxlama başlamazdan ən azı 15 gün əvvəl yazılı bildiriş göndərilir. Bildirişdə yoxlamanın əsası, tarixi, tərəflərin hüquq və vəzifələri göstərilir (maddə 38.1–38.2).
  • Tezlik. Növbəti səyyar yoxlama təqvim ili ərzində bir dəfədən çox keçirilmir (maddə 38.2).
  • Müddət. Yoxlama 30 iş günündən artıq davam edə bilməz. Müstəsna hallarda yuxarı vergi orqanının qərarı ilə 90 iş gününədək uzadılır. Ekspertiza aparıldıqda və ya sorğulara cavab gecikdikdə aktın tərtibi müddəti yuxarı vergi orqanının əsaslandırılmış qərarı ilə 30 iş gününədək uzadıla bilər (maddə 38.2).
  • Dayandırma. Şəxs ünvanda tapılmadıqda, rəhbər müvəqqəti əmək qabiliyyətini itirdikdə, ekspertiza aparıldıqda, xaricdən cavab gözlənildikdə və digər hallarda yoxlama 9 aydan çox olmamaqla dayandırıla bilər (maddə 38.7).
  • Əhatə dövrü. Ümumi qaydada son 3 il yoxlanılır (maddə 36.3). Vergi ödəyicisinin müraciəti, sonrakı dövrdə vergidən yayınma barədə məlumat və ya məhkəmə (hüquq mühafizə orqanı) qərarı olduqda dövr və vergi növləri genişləndirilə bilər (maddə 36.3-1). Xaricdən alınan məlumatlar və cinayət prosesi ilə bağlı hallarda daha uzun dövr tətbiq olunur.
  • Təkrar yoxlama qadağası. Artıq yoxlanılmış dövr üzrə səyyar yoxlama qadağandır, 38.3-cü maddədəki hallar istisnadır (maddə 36.4).

Növbədənkənar səyyar yoxlamanın əsasları (maddə 38.3):

ƏsasMaddə
Vergi hesabatı vaxtında və xəbərdarlıqdan sonra da təqdim edilmədikdə38.3.1
Əvvəlki yoxlama aktında dürüst olmayan və ya təhrif olunmuş məlumat aşkar edildikdə38.3.2
Artıq ödənilmiş verginin qaytarılması barədə ərizə verildikdə; ƏDV üzrə artıq ödəmə digər öhdəliklərə aid edildikdə38.3.3–38.3.4
Gəlirin və ya vergitutma obyektinin gizlədilməsi əlamətləri müəyyən edildikdə38.3.5
Cinayət prosesi qaydasında məhkəmənin və ya hüquq mühafizə orqanının qərarı olduqda38.3.6
Hüquqi şəxsin ləğvi, yenidən təşkili və ya fərdi sahibkarlığa xitam barədə müraciət olduqda38.3.8
Vergi ödəyicisi riskli vergi ödəyicisi olduqda38.3.8-1
Nəticə ilə razılaşmayan vergi ödəyicisi yazılı tələb etdikdə və ya şikayətə yeni sənədlər əlavə etdikdə (yuxarı vergi orqanının qərarı ilə; əvvəlki yoxlamanı aparan şəxslər keçirə bilməz)38.3.9

Yoxlama zamanı hüquq və vəzifələr

Vergi ödəyicisinin hüquqlarıVergi ödəyicisinin vəzifələri
Yoxlama aktlarının və qərarların surətini almaq; akt və materiallarla tanış olub öz rəyini bildirməkVergi orqanının qanuni tələblərini icra etmək və vəzifəli şəxslərin qanuni fəaliyyətinə maneçilik törətməmək
Vergi münasibətlərində bilavasitə və ya nümayəndə (vəkil, mühasib) vasitəsilə iştirak etməkLazımi sənəd və məlumatları, elektron uçot bazalarına çıxışı vergi orqanının tələbi ilə təqdim etmək
Məcəlləyə uyğun olmayan tələbləri yerinə yetirməmək; kommersiya və vergi sirrinin qorunmasını tələb etməkMühasibat və vergi sənədlərini qanunla müəyyən edilmiş müddətdə saxlamaq
Hərəkət və qərarlardan inzibati qaydada və (və ya) məhkəməyə şikayət etmək; qanunsuz hərəkətlərlə vurulmuş zərərin, o cümlədən əldə edilməmiş gəlirin ödənilməsini tələb etməkİnventarizasiya və əmlakın siyahıya alınması üçün şərait yaratmaq

Yoxlayıcılar ərazi və binalara xidməti vəsiqəni və səyyar yoxlama haqqında qərarı (və ya məhkəmənin qərarını) təqdim etdikdən sonra daxil olur (maddə 40.1). Yaşayış binalarına sakinlərin iradəsi əleyhinə daxil olmaq olmaz (maddə 40.2). İş ərazisinə buraxılmadıqda akt tərtib edilir və vergi orqanı vergini 67-ci maddədəki qaydada, yəni hesablama yolu ilə müəyyən edə bilər (maddə 40.3). Ona görə də yoxlamaya mane olmaq adətən vergi ödəyicisinin zərərinədir.

Yoxlama aktı, etiraz və qərar

  1. Akt. Yoxlamanın nəticəsi üzrə akt tərtib edilir. Orada aşkar olunmuş və sənədlə təsdiq edilmiş pozuntular və konkret maddələr, yaxud pozuntunun olmaması göstərilir. Vergi ödəyicisi aktda öz qeydlərini edə və ya imzadan imtina edə bilər (maddə 39.1–39.2).
  2. Təqdim. Aktın nüsxəsi tərtib edildiyi tarixdən sonra 5 gündən gec olmayaraq, verilmə tarixini təsdiq edən üsulla verilir və ya göndərilir (maddə 39.4).
  3. Etiraz. Akt və ya onun bir hissəsi ilə razılaşmadıqda vergi ödəyicisi aktın verildiyi gündən 30 gün ərzində yazılı izahat və ya etiraz verə, ona təsdiqedici sənədlərin surətini əlavə edə bilər (maddə 39.5). Etiraz və şikayət müddətlərini mütləq aldığınız akt və bildirişdə də yoxlayın.
  4. Baxılma. Etiraz verildikdə materiallara vergi ödəyicisinin və ya nümayəndəsinin iştirakı ilə baxılır. Yer və vaxt əvvəlcədən bildirilir; üzrsüz gəlməmək baxılmanı dayandırmır (maddə 39.7).
  5. Qərar. Vergi orqanının rəhbəri vergi ödəyicisinin məsuliyyətə cəlb edilməsi, bundan imtina və ya əlavə yoxlama tədbirləri barədə qərar çıxarır (maddə 49.1). Əlavə yoxlama əvvəlki yoxlamanın davamı sayılır və yalnız bir dəfə, 60 iş günündən çox olmamaqla keçirilə bilər (maddə 49.1-2). Qərar əsasında borc, faiz və sanksiyaların ödənilməsi barədə tələbnamə göndərilir (maddə 49.3).

2026-cı il yeniliyi: könüllü açıqlama. 1 yanvar 2026-cı ildən səyyar yoxlama və ya üfüqi monitorinq başa çatdıqdan sonra aşkar edilməmiş öhdəlikləri vergi ödəyicisi könüllü bəyan edə bilər; mexanizm 3 illik müddətdən əvvəlki dövrlərə də şamil edilib (maddə 13.2.49-2).

Şikayət: yuxarı vergi orqanı, Apelyasiya Şurası və məhkəmə

  1. Müddət. Şikayət yuxarı vergi orqanına hüququn pozulduğunu bildiyiniz və ya bilməli olduğunuz gündən 3 ay ərzində verilir. Üzrlü səbəblə buraxılmış müddət ərizə əsasında bərpa edilə bilər (maddə 62.3).
  2. Paralel yol. Yuxarı vergi orqanına şikayət vermək eyni vaxtda və ya sonradan məhkəməyə müraciəti istisna etmir (maddə 62.2).
  3. Baxılma müddəti. Yuxarı vergi orqanı şikayətə 30 iş günü ərzində baxır və yazılı cavab verir. Lazım olduqda bu müddət bir dəfə 30 iş günü uzadılır və şikayətçiyə 3 iş günü ərzində məlumat verilir (maddə 63.1, 2024-cü ildən).
  4. Dövlət Vergi Xidmətində pillələr. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə verilən şikayətlərə Sənədlərlə iş və müraciətlərə baxılması Baş İdarəsi baxır. Onun qərarından DVX-nin Apelyasiya Şurasına, sonra Prezident yanında Apelyasiya Şurasına, yaxud hər mərhələdə birbaşa məhkəməyə şikayət etmək olar. Şikayət “İnzibati icraat haqqında” Qanuna uyğun yazılı formada tərtib edilir.
  5. Məhkəmə. Vergi orqanlarının qərarlarından verilən şikayətlərə İnzibati Prosessual Məcəllə ilə baxılır (maddə 64).

Ödəmə və məcburi alınma. Vergi orqanı hesablanmış vergi, faiz və sanksiyaların 5 gün ərzində ödənilməsi barədə bildiriş göndərir. Vergi ödəyicisi bildirişi aldığı tarixdən 30 təqvim günü ərzində məhkəməyə və ya Dövlət Vergi Xidmətinə şikayət vermədikdə, vergi orqanı borcun hesablardan alınması barədə sərəncam verir. Kameral və ya səyyar yoxlamada hesablanmış məbləğlərdən şikayətə məhkəmədə baxıldığı müddətdə hesablarda əlavə hesablanmış məbləğin 105 faizi həcmində vəsait dondurulur (vergi ödəyicisi məbləği öz razılığı ilə ödədikdə istisna olmaqla).

Müddətlər. Vergi orqanı hesabat dövründən sonra 3 il ərzində vergini hesablaya, hesablanmış məbləği isə 5 il ərzində (səyyar yoxlama üzrə qərarın tarixindən) tuta bilər.

Maliyyə sanksiyaları və faizlər

PozuntuMəsuliyyətƏsas
Verginin hesabatda azaldılması və ya hesabat verməməklə yayındırılmasıAzaldılmış (yayındırılmış) vergi məbləğinin 50%-i (kameral yoxlamada hesablanmış əlavə vergi istisna olmaqla)Maddə 58.1
Eyni pozuntu üfüqi monitorinq zamanı aşkar edildikdə (58.1-1-də göstərilən şəxslər üçün)Məbləğin 25%-iMaddə 58.1-1
Vergi və ya cari vergi ödəməsi vaxtında ödənilmədikdəHər gecikmiş gün üçün 0,1% faiz, ən çoxu 1 il üçün; səyyar yoxlamada və üfüqi monitorinqdə aşkar edilən məbləğə vergi hesablandığı gündənMaddə 59.1–59.2
Uçota alınmaq üçün ərizə vaxtında verilmədikdə200 manat (2026-cı ildən)Maddə 58.2

Digər pozuntular üzrə (e-qaimə-faktura, kassa qaydaları, uçotdan gizlədilmiş mallar və s.) sanksiyalar ayrıca müəyyən edilib və tez-tez dəyişir. ƏDV ödəyiciləri üçün xüsusi qaydalar barədə ƏDV qeydiyyatı, fərdi sahibkarlar üçün fərdi sahibkar qeydiyyatı və vergi rejimləri yazılarımıza baxın.

Praktik addımlar və yoxlama siyahısı

  1. Bildirişi alan kimi yoxlamanın əsasını, dövrünü və vergi növlərini yoxlayın.
  2. Bu dövr artıq yoxlanılıbsa, təkrar yoxlamanın 38.3-cü maddədəki əsasını soruşun.
  3. Mühasibat, e-qaimə-faktura, kassa və bank məlumatlarını tutuşdurun; aşkar səhvləri vaxtında düzəldin.
  4. Yoxlama üçün məsul şəxs təyin edin, verilən sənədlərin siyahısını və tarixini yazılı qeyd edin.
  5. Müddətlərin (30 iş günü, uzadılma, dayandırma) qərarlarla əsaslandırıldığını izləyin.
  6. Aktı aldığınız tarixi qeyd edin və etirazı sənədlərlə birlikdə müddətində verin.
  7. Qərardan sonra yuxarı vergi orqanı və ya məhkəmə yolunu seçin, ödəmə bildirişindəki 30 günü nəzərə alın.

Sənədlər: yoxlama haqqında qərar və bildiriş; müqavilələr; e-qaimə-fakturalar və alış aktları; bank çıxarışları; kassa hesabatları; anbar uçotu; əvvəlki yoxlamaların aktları və qərarları; etibarnamə (nümayəndə iştirak edirsə).

Tez-tez verilən suallar

Vergi orqanı səyyar yoxlamaya xəbərdarlıqsız gələ bilərmi?
Növbəti səyyar yoxlama barədə ən azı 15 gün əvvəl yazılı bildiriş göndərilməlidir (maddə 38.1). Operativ vergi nəzarəti isə əvvəlcədən xəbərdarlıq edilmədən aparılır, qərar nəzarətə başlandıqdan sonra dərhal təqdim edilir (maddə 50).

Səyyar vergi yoxlaması nə qədər çəkir?
30 iş günündən çox olmamalıdır. Müstəsna hallarda yuxarı vergi orqanının qərarı ilə 90 iş gününədək uzadıla, qanunda göstərilən hallarda 9 aya qədər dayandırıla bilər (maddə 38.2, 38.7).

Yoxlama aktını imzalamaya bilərəmmi?
Bəli. Aktda öz qeydlərinizi edə və ya imzadan imtina edə bilərsiniz; bu barədə aktda qeyd aparılır (maddə 39.1). Razılaşmadığınız hissələrə yazılı etiraz vermək daha təsirlidir (maddə 39.5).

Şikayət verdikdə hesablanmış vergini ödəməliyəmmi?
Ödəmə bildirişini aldıqdan sonra 30 təqvim günü ərzində məhkəməyə və ya Dövlət Vergi Xidmətinə şikayət verilməzsə, məbləğ hesablardan məcburi alına bilər. Məhkəmə prosesi zamanı isə hesablanmış məbləğin 105 faizi həcmində vəsait dondurulur.

Gecikmə faizi nə qədərdir?
Ödənilməmiş məbləğin hər gün üçün 0,1%-i, ən çoxu 1 il üçün (maddə 59).

Vergi orqanı neçə il əvvələ qədər yoxlaya bilər?
Ümumi qaydada son 3 il. Xaricdən alınan məlumatlar və cinayət prosesi ilə bağlı hallarda daha uzun dövr mümkündür (maddə 36.3).

Necə kömək edə bilərik

Affidacons vergi yoxlamasına hazırlıq aparır, yoxlama zamanı müştərini təmsil edir, yoxlama aktına etiraz və şikayətləri hazırlayır, yuxarı vergi orqanında, Apelyasiya Şurasında və məhkəmədə vergi mübahisələri üzrə təmsilçilik edir. Ətraflı məlumat üçün maliyyə, mühasibatlıq, audit və vergi xidmətlərimizə və vergi məsələlərində hüquqi xidmətlərimizə baxın və ya bizimlə əlaqə saxlayın.


Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 13.2.49-2, 36–40, 49, 50, 58, 59 və 62–64-cü maddələrinə (o cümlədən 3 dekabr 2021-ci il tarixli 406-VIQD, 9 dekabr 2022-ci il tarixli 677-VIQD, 5 dekabr 2023-cü il tarixli 1033-VIQD və 9 dekabr 2025-ci il tarixli 297-VIIQD nömrəli qanunlarla edilmiş dəyişikliklər daxil olmaqla) və Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi izahlarına əsaslanır (Noyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.

Bir şərh yazın

Bir şərh yazın

Görüş təyin edin

PULSUZ HÜQUQİ MƏSLƏHƏT ALIN

Telefon +994102242797