Qısa cavab: Lazımi keyfiyyətli qeyri-ərzaq malı ölçüsünə, rənginə və ya fasonuna görə uyğun gəlmirsə, onu alış günü sayılmadan 14 gün ərzində dəyişdirmək olar; mal istifadə olunmamalı, yarlığı və qəbzi saxlanmalıdır ("İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında" Qanun, maddə 15). Qüsurlu malda isə alıcı dəyişdirmə, təmir, qiymətin azaldılması və ya pulun qaytarılmasını seçə bilər; təmir 14 gün ərzində aparılmalıdır (maddə 7). Onlayn alışda alıcı 7 iş günü ərzində səbəb göstərmədən müqavilədən imtina edə bilər ("Elektron ticarət haqqında" Qanun, maddə 9). İstehlakçılar bu cür iddialara görə dövlət rüsumundan azaddır.
Qüsursuz malın dəyişdirilməsi: 14 gün qaydası
Qanuna görə lazımi keyfiyyətli qeyri-ərzaq malı formasına, ölçüsünə, fasonuna, rənginə və ya başqa səbəbə görə yaramırsa, istehlakçı onu alındığı yerdə uyğun mala dəyişdirə bilər. Müddət 14 gündür və alış günü hesaba daxil edilmir; satıcı daha uzun müddət elan edə bilər (maddə 15.1). Mülki Məcəllə də eyni müddəti təsbit edir (maddə 623.1).
Dəyişdirmənin şərtləri:
- mal istifadə olunmayıb, əmtəə görünüşü və istehlak xassələri saxlanılıb;
- plomb və yarlıqlar yerindədir;
- kassa çeki, qəbz və ya mal ilə verilmiş digər sənəd saxlanılıb (maddə 15.1).
Satışda uyğun mal yoxdursa, alıcı seçim edə bilər: başqa malı qiyməti yenidən hesablanmaqla almaq, malın dəyərini geri götürmək və ya uyğun mal gələnədək gözləmək. Satıcı mal gəldiyi gün alıcıya xəbər verməlidir (maddə 15.2; Mülki Məcəllə, maddə 623.1). Endirimlə alınmış mallar üçün qanunda ayrıca istisna yoxdur.
Dəyişdirilməyən mallar. Bu qayda ilə dəyişdirilməyən malların siyahısını Nazirlər Kabineti təsdiq edir (maddə 15.1). Mətbuatda dərc olunan xülasələrə görə siyahıya zərgərlik məmulatları, metrlə satılan parçalar, ətriyyat-kosmetika, çimərlik geyimi, alt paltarı və corablar, şəxsi gigiyena əşyaları, məişət kimyası və uşaq oyuncaqları daxildir. Qüsur aşkar edilərsə, bu mallara da qüsurlu mal qaydaları tətbiq olunur.
Qüsurlu mal: alıcının hüquqları və satıcının müddətləri
Zəmanət müddətində qüsur aşkar edilərsə, istehlakçı öz seçimi ilə satıcıdan və ya istehsalçıdan aşağıdakıları tələb edə bilər (maddə 7.1; Mülki Məcəllə, maddə 624):
- malın lazımi keyfiyyətli mala dəyişdirilməsi;
- qiymətin uyğun məbləğdə azaldılması;
- qüsurun pulsuz aradan qaldırılması və ya təmir xərclərinin ödənilməsi;
- başqa modelə dəyişdirmə (qiymət yenidən hesablanır);
- müqavilənin ləğvi, pulun qaytarılması və zərərin ödənilməsi.
Pul qaytarılarkən satıcı istifadəyə görə məbləğdən heç nə tuta bilməz (Mülki Məcəllə, maddə 624.5). Eyni modelə dəyişdirmədə qiymət artıbsa, alıcı fərqi ödəmir (maddə 7.4).
| Vəziyyət | Müddət | Əsas |
|---|---|---|
| Qüsursuz malın dəyişdirilməsi | 14 gün (alış günü sayılmır) | Qanun, maddə 15.1 |
| Qüsurlu malın dəyişdirilməsi, mal varsa | dərhal; keyfiyyət yoxlanışı lazımdırsa 14 gün | maddə 7.3 |
| Qüsurlu malın dəyişdirilməsi, mal yoxdursa | ərizədən 2 ay | maddə 7.3 |
| Qüsurun pulsuz aradan qaldırılması | 14 gün (və ya razılaşdırılmış müddət) | maddə 7.6 |
| Malın ekspertizaya göndərilməsi | yazılı ərizədən 3 gün, satıcının hesabına | maddə 14.4 |
| Gecikməyə görə dəbbə pulu | hər gün üçün qiymətin 1%-i | maddə 7.6 |
| Onlayn alışdan imtina | 7 iş günü; pul 7 gün ərzində qaytarılır | Elektron ticarət Qanunu, maddə 9 |
Məişət texnikası və nəqliyyat vasitəsi təmirdə olduqda istehlakçı tələb etsə, satıcı həmin müddətə ona oxşar malı pulsuz verməlidir (maddə 7.6). Satıcı qüsurun istifadə qaydalarının pozulması, üçüncü şəxsin hərəkəti və ya təbii fəlakət nəticəsində yarandığını sübut edərsə, məsuliyyət daşımır (maddə 7.10).
Zəmanət müddəti, yararlılıq müddəti və qəbz
Zəmanət müddəti malın alıcıya verildiyi gündən, yararlılıq müddəti isə istehsal günündən hesablanır (maddə 6.2). Yararlılıq müddəti ötmüş malın satışı qadağandır. Ərzaq malında keyfiyyətsizlik yararlılıq müddəti ərzində aşkar edilərsə, satıcı onu dəyişdirməli və ya pulunu qaytarmalıdır (maddə 7.5). Zəmanətli təmir müddəti qədər zəmanət uzanır, mal dəyişdirildikdə isə zəmanət yenidən başlayır (maddə 6.4).
Zəmanət müəyyən edilməyibsə, alıcı qüsurla bağlı tələbi malın verildiyi gündən iki il ərzində irəli sürə bilər (Mülki Məcəllə, maddə 589.2). Zəmanət iki ildən azdırsa, qüsur zəmanət bitdikdən sonra, lakin iki il ərzində aşkar edilərsə, alıcı qüsurun mal verilənədək yarandığını sübut etməklə tələb irəli sürə bilər (maddə 589.7).
Qəbz məcburidirmi? Satıcı alıcıya qəbz, kassa çeki və ya digər yazılı sənəd verməyə borcludur; istehlakçının tələbinə bu sənəd, zəmanətli mallarda isə texniki pasport təqdim edildikdə baxılır (maddə 7.7). Mülki Məcəllə isə daha geniş yanaşır: malın həmin satıcıdan alındığına dair sübutun olması kifayətdir (maddə 623.2). Ona görə çek itibsə, bank çıxarışı, onlayn sifariş təsdiqi və ya yazışmalar da sübut kimi təqdim edilə bilər.
Onlayn və məsafədən alış
"Elektron ticarət haqqında" Qanuna görə satıcı sifarişdən əvvəl öz adını və ünvanını, malın əsas xüsusiyyətlərini, vergilər daxil qiyməti, çatdırılma xərcini və imtina hüququnu bildirməlidir (maddə 8.1). Alıcı ödəniş üsulundan asılı olmayaraq 7 iş günü ərzində cərimə ödəmədən və səbəb göstərmədən müqavilədən imtina edə bilər (maddə 9.1). Satıcı pulu əlavə xərc tutmadan 7 gün ərzində qaytarmalıdır; alıcıdan yalnız malın geri göndərilmə xərci tutula bilər (maddə 9.4).
Tərəflər başqa cür razılaşmayıbsa, imtina hüququ şamil edilmir: sifarişlə hazırlanmış və ya tez xarab olan mallara, qablaşdırması açılmış audio, video və proqram təminatına, qəzet və jurnallara (maddə 9.5). Sifariş, başqa razılaşma yoxdursa, 30 gün ərzində icra edilməlidir; mal yoxdursa, pul 7 gün ərzində qaytarılır (maddə 10). Onlayn mağazalar müştəri məlumatlarını da qorumalıdır — bu barədə fərdi məlumatların qorunması yazımıza baxın.
Hara şikayət etməli və məhkəmə
- Satıcıya yazılı tələb. Tələbi (dəyişdirmə, təmir, pulun qaytarılması) tarix göstərməklə yazın və surətini saxlayın.
- Dövlət orqanı. Qeyri-ərzaq mallarının dəyişdirilməsi və qaytarılması qaydalarına 2024-cü ilin avqustundan Prezident yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyi nəzarət edir. Şikayəti competition.gov.az saytındakı "Ərizə, şikayət, təklif" bölməsi, office@competition.gov.az ünvanı və ya şəxsən vermək olar; qaynar xətt — 195-1-4. Qida məhsulları bu Agentliyin dəyişdirmə nəzarətinə daxil deyil.
- Məhkəmə. Məhkəmə istehlakçının tələbi ilə yanaşı mənəvi zərərin ödənilməsi məsələsini də həll edir (maddə 12 və 26). İstehlakçılar hüquqlarının pozulması ilə bağlı iddialara görə dövlət rüsumundan azaddır (maddə 26; "Dövlət rüsumu haqqında" Qanun, maddə 9.1.5). Qərarın icrası ilə bağlı ümumi qaydalar borcun məhkəmə yolu ilə alınması yazımızdadır.
Satıcılar üçün: vəzifələr və cərimələr
İstehlakçının hüquqlarını qanunla müqayisədə məhdudlaşdıran müqavilə şərtləri etibarsızdır (maddə 16). Deməli, "alınan mal geri qaytarılmır" elanı qanuni qüvvəyə malik deyil. Satıcı qəbz verməli, qiyməti manatla göstərməli və mal haqqında düzgün məlumat verməlidir (maddə 7.7 və 13.1).
| Pozuntu (İnzibati Xətalar Məcəlləsi) | Cərimə |
|---|---|
| Satılmış malların dəyişdirilməsi və ya qaytarılması qaydalarının pozulması (maddə 444.2) | 600–900 manat |
| Mal haqqında zəruri məlumatın verilməməsi (maddə 453) | 200 manat |
| Müqaviləyə istehlakçının hüququnu məhdudlaşdıran şərt daxil edilməsi və digər pozuntular (maddə 447) | fiziki şəxslər 350–500, vəzifəli şəxslər 1 500–2 000, hüquqi şəxslər 4 000–6 000 manat |
| Elektron ticarətdə alıcıya yanlış məlumat verilməsi (maddə 459.1) | fiziki şəxslər 350–500, vəzifəli şəxslər 1 500–2 000, hüquqi şəxslər 4 000–6 000 manat |
Tez-tez verilən suallar
Çeki itirmişəm. Malı dəyişdirə bilərəmmi?
Qanun çekin təqdim edilməsini tələb edir, lakin Mülki Məcəllə malın həmin satıcıdan alındığına dair istənilən sübutu qəbul edir. Bank çıxarışı və ya sifariş təsdiqi kömək edə bilər.
Satıcı qüsurlu telefonu "servisə" göndərir. Nə qədər gözləməliyəm?
Qüsur 14 gün ərzində aradan qaldırılmalıdır, əgər başqa müddət razılaşdırılmayıbsa. Gecikən hər gün üçün qiymətin 1%-i məbləğində dəbbə pulu tələb etmək olar.
Onlayn aldığım paltar uyğun gəlmədi. Pulu geri ala bilərəmmi?
Bəli, 7 iş günü ərzində səbəb göstərmədən müqavilədən imtina edə bilərsiniz. Satıcı pulu 7 gün ərzində qaytarmalıdır; yalnız geri göndərmə xərci sizin hesabınıza ola bilər.
Zəmanət bitdikdən sonra qüsur çıxdı. Hüququm qalırmı?
Zəmanət iki ildən qısadırsa və qüsur malın verildiyi gündən iki il ərzində aşkar edilibsə, qüsurun mal verilənədək yarandığını sübut etməklə tələb irəli sürə bilərsiniz.
İstehlakçı məhkəməyə müraciət etmək üçün rüsum ödəyirmi?
Xeyr. İstehlakçı hüquqlarının pozulması ilə bağlı iddialar dövlət rüsumundan azaddır.
Necə kömək edə bilərik
Affidacons istehlakçılara satıcıya yazılı tələbin hazırlanmasında, Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Agentliyinə şikayətdə və məhkəmədə təmsilçilikdə kömək edir. Bizneslərə isə qaytarma siyasətini, onlayn mağaza şərtlərini və müqavilələri qanuna uyğunlaşdırmaqda, yoxlama və cərimə işlərində dəstək veririk. Ətraflı məlumat üçün məhkəmə və hüquqi təmsilçilik xidmətimizə baxın və ya bizimlə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar "İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında" Qanuna (maddə 6, 7, 12–16, 26), Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinə (maddə 589, 615, 623–625), "Elektron ticarət haqqında" Qanuna (maddə 8–10), "Dövlət rüsumu haqqında" Qanuna (maddə 9.1.5) və İnzibati Xətalar Məcəlləsinə (maddə 444, 447, 453, 459) əsaslanır (Oktyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.
Bir şərh yazın
Bir şərh yazın
Görüş təyin edin