Azərbaycanda əmək məzuniyyəti: müddət, məzuniyyət haqqı və kompensasiya qaydaları

Qısa cavab: Azərbaycanda hər işçiyə ildə ən azı 21 təqvim günü ödənişli əsas məzuniyyət verilir, bəzi kateqoriyalara isə 30 gün və daha çox (Əmək Məcəlləsi, maddə 114). Bunun üstünə əmək stajına görə 2–6 gün, zərərli şəraitə görə ən azı 6 gün və digər əlavə günlər gəlir. İlk iş ilində məzuniyyət hüququ altı ay işlədikdən sonra yaranır (maddə 131). Məzuniyyət haqqı son 12 ayın orta əmək haqqı ilə hesablanır, işçinin sonuncu əmək haqqından az ola bilməz və bir qayda olaraq məzuniyyətdən ən azı üç gün əvvəl ödənilir (maddə 111, 140).

Əsas məzuniyyət: 21 gün və uzadılmış müddətlər

Əmək məzuniyyəti təqvim günləri ilə hesablanır və hər iş ili üçün verilir; iş ili işçinin işə qəbul olunduğu gündən başlayır (maddə 113). Minimum əsas məzuniyyət 21 təqvim günüdür (maddə 114.2). Məzuniyyət dövrünə düşən iş günü hesab olunmayan bayram günləri, ümumxalq hüzn günü və səsvermə günü məzuniyyət günü sayılmır — məzuniyyət bu günlərin sayı qədər uzadılır (maddə 114.6, 2026-cı ildən qüvvədə olan redaksiya). Mövsümi işçilərə hər işlənmiş ay üçün ən azı iki gün verilir (maddə 114.5).

Əlavə məzuniyyətlər

Əlavə məzuniyyət əsas məzuniyyətə birləşdirilərək verilir. 2026-cı ildən işçinin həm iş şəraitinə (maddə 115), həm də staja (maddə 116) görə əlavə məzuniyyət hüququ varsa, hər ikisi əsas məzuniyyətə əlavə olunur — əvvəllər yalnız ən uzunu birləşdirilirdi (maddə 136.2).

Stajın və iş şəraitinin əlavə məzuniyyəti uzadılmış məzuniyyəti olan (118–121-ci maddələr) işçilərə verilmir (maddə 116.3).

Hüquq nə vaxt yaranır: altı ay qaydası, cədvəl və bölünmə

• İlk iş ili: işçi əmək müqaviləsi bağlandıqdan altı ay sonra məzuniyyətdən istifadə edə bilər (maddə 131.1). Hamilə qadınlar, 18 yaşınadək işçilər, əlilliyi olan şəxslər və bəzi başqa kateqoriyalar bu müddəti gözləmir (maddə 131.4).
• Növbəlilik cədvəli: hər il yanvarın sonunadək müəyyən edilə bilər və həmkarlar ittifaqı ilə məsləhətləşməklə təsdiq olunur (maddə 133). 133.3-cü maddədə sadalanan işçilərə (məsələn, əlilliyi olan şəxslər, 18 yaşınadək işçilər) məzuniyyət onlar üçün əlverişli vaxtda verilir.
• Bölünmə: işçinin xahişi və işəgötürənin razılığı ilə məzuniyyət hissələrə bölünə bilər, lakin hissələrdən biri ən azı iki təqvim həftəsi olmalıdır (maddə 137.1).
• Rəsmiləşdirmə: məzuniyyət işçinin ərizəsi əsasında işəgötürənin əmri ilə verilir; əmr məzuniyyətdən ən azı beş gün əvvəl verilməli və işçiyə imza ilə tanış edilməlidir (maddə 138). Yazılı xəbərdarlıqdan sonra işçi cədvəl üzrə ərizə vermirsə, işəgötürən onu əmrlə məzuniyyətə göndərə bilər (yeni maddə 138.2-1).
• İmtina qadağandır: işəgötürən məzuniyyət verməkdən imtina edə bilməz (maddə 135.1); geri çağırma yalnız işçinin razılığı ilə və ya təcili hallarda mümkündür (maddə 137.2).

Məzuniyyət haqqı: necə hesablanır və nə vaxt ödənilir

Məzuniyyət haqqı məzuniyyətdən əvvəlki 12 təqvim ayının orta əmək haqqı əsasında hesablanır (maddə 140.1). Hesablamaya əmək haqqı sisteminə daxil olan bütün ödənişlər daxildir, birdəfəlik ödənişlər istisna olmaqla; daxil edilən və edilməyən ödənişlərin siyahısını müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyən edir (maddə 139). Düstur belədir: 12 ayın cəmi ÷ 12 ÷ 30,4 × məzuniyyətin təqvim günləri (maddə 140.3).

Nümunə: son 12 ayda 18 000 manat hesablanıbsa, aylıq orta 1 500 manat, günlük orta 1 500 ÷ 30,4 = 49,34 manat, 21 günlük məzuniyyət haqqı isə təxminən 1 036,18 manat olur.

2026-cı ildən qüvvədə olan dəyişikliklər:

• Məzuniyyət dövründə ödənilən orta əmək haqqı işçinin sonuncu əmək haqqından az olmamalıdır (maddə 111.1).
• Qismən ödənişli sosial məzuniyyət, işçinin təşəbbüsü ilə olmayan ödənişsiz məzuniyyət və işçinin təqsiri olmadan boşdayanma ayları ən yaxın tam işlənmiş aylarla əvəz olunur (maddə 140.1).
• Ödəniş məzuniyyət başlanana ən azı üç gün əvvəl edilməlidir; lakin əmək və ya kollektiv müqavilədə başqa müddət — növbəti əmək haqqı (avans və ya qalan hissə) günündən gec olmamaqla — nəzərdə tutula bilər (maddə 140.5).

İşdən çıxarkən istifadə edilməmiş məzuniyyət

İşləyən işçiyə məzuniyyət əvəzinə pul ödənilmir (maddə 144.1). Lakin xitamın əsasından asılı olmayaraq, istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiya bütün iş illəri üzrə, müddət məhdudiyyəti olmadan, 140-cı maddədəki qaydada ödənilir (maddə 144.2). İşçi kompensasiya əvəzinə məzuniyyətə də çıxa bilər; bu halda xitam günü məzuniyyətin son günü sayılır (maddə 143). İşçi məzuniyyətini iş ili bitməmiş istifadə edib işdən çıxırsa, artıq ödənilmiş hissə yekun ödənişdən tutula bilər (maddə 144.4).

Əlavə məzuniyyət də kompensasiya olunur: 144.3-cü maddə 115–117 və 118-1-ci maddələr üzrə əlavə məzuniyyətə görə kompensasiyanı istisna edirdi. Konstitusiya Məhkəməsinin Plenumu 18 fevral 2026-cı il tarixli qərarı ilə bu normanın tətbiqini dayandırıb. Qanunverici dəyişiklik edənədək xitam zamanı istifadə edilməmiş əlavə məzuniyyət günləri də (staj, iş şəraiti, uşaqlı qadınlar, azad edilmiş ərazilərdə işləyənlər) bütün iş illəri üzrə kompensasiya olunmalıdır. Xitamın digər tələbləri üçün əmək müqaviləsinə xitam yazımıza baxın.

Sosial, təhsil və ödənişsiz məzuniyyətlər

• Hamiləlik və doğuş: 126 təqvim günü (doğuşdan əvvəl 70, sonra 56); ağır və ya çoxdöllü doğuşda və sənayedə çalışan qadınlar üçün daha uzun (maddə 125).
• Atalar: 2026-cı ildən tibb müəssisəsinin arayışı əsasında cəmi 14 təqvim günü ödənişli məzuniyyət (maddə 125.4).
• Uşağa qulluq: uşaq üç yaşınadək qismən ödənişli sosial məzuniyyət (maddə 127).
• Təhsil məzuniyyəti: işləyərək oxuyanlara imtahan və diplom işinin müdafiəsi üçün ödənişli məzuniyyət (maddə 123–124).
• Ödənişsiz məzuniyyət: 130-cu maddədəki hallarda işçinin xahişi ilə, digər hallarda tərəflərin razılığı ilə ən çoxu altı ay (maddə 129–130).

İşəgötürənlərin tipik səhvləri və cərimələr

İşçinin məzuniyyət hüquqlarının pozulmasına, məzuniyyətin verilməməsinə, habelə istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiyanın ödənilməməsinə görə vəzifəli şəxslər 1 500 manatdan 2 000 manatadək cərimə edilir (İnzibati Xətalar Məcəlləsi, maddə 192.5). Məzuniyyət haqqının hesablanmasında və ödənilməsində qanun pozuntuları üçün ayrıca məsuliyyət var (maddə 192.4). Ən çox rast gəlinən səhvlər:

1. Cədvəlin olmaması və məzuniyyətlərin illərlə yığılması.
2. Əlavə günlərin unudulması və ya 115 və 116-cı maddələr üzrə günlərin toplanmaması.
3. Bayram günlərinə görə məzuniyyətin uzadılmaması.
4. Orta əmək haqqının sonuncu əmək haqqı ilə müqayisə edilməməsi və gecikmiş ödəniş.
5. Xitamda yalnız əsas məzuniyyətin kompensasiya edilməsi.

İstirahət vaxtı barədə əlaqəni kəsmək hüququ yazımıza da baxın.

Tez-tez verilən suallar

İşə yeni başlamışam. Nə vaxt məzuniyyətə çıxa bilərəm?
Ümumi qaydaya görə altı ay işlədikdən sonra; bəzi kateqoriyalar (məsələn, 18 yaşınadək işçilər) daha tez (maddə 131).

Məzuniyyəti hissələrə bölmək olarmı?
Bəli, işçinin xahişi və işəgötürənin razılığı ilə. Hissələrdən biri ən azı iki təqvim həftəsi olmalıdır (maddə 137.1).

Məzuniyyət haqqı nə vaxt ödənilməlidir?
Ən azı üç gün əvvəl; müqavilə başqa müddət qoya bilər, lakin növbəti əmək haqqı günündən gec yox (maddə 140.5).

İstifadə etmədiyim məzuniyyətin pulunu işləyərkən ala bilərəmmi?
Xeyr. İşləyən işçiyə məzuniyyət əvəzinə pul ödənilmir; kompensasiya yalnız əmək müqaviləsinə xitam verildikdə ödənilir (maddə 144).

İşdən çıxarkən əlavə məzuniyyət günlərinə görə də kompensasiya ödənilirmi?
Bəli. Konstitusiya Məhkəməsi 18 fevral 2026-cı ildə 144.3-cü maddənin tətbiqini dayandırıb.

Məzuniyyətə bayram günü düşərsə, nə olur?
Qeyri-iş günü olan bayram, hüzn və səsvermə günləri sayılmır, məzuniyyət o qədər uzadılır (maddə 114.6).

Necə kömək edə bilərik

Affidacons məzuniyyət siyasəti və cədvəlinin hazırlanmasında, məzuniyyət haqqı və xitam kompensasiyası hesablamalarının yoxlanmasında, müqavilələrin 2026-cı il dəyişikliklərinə uyğunlaşdırılmasında kömək edir, məzuniyyət mübahisələrində təmsilçilik göstərir. Ətraflı məlumat üçün əmək hüququ və kadr məsələləri üzrə xidmətimizə baxın və ya bizimlə əlaqə saxlayın.

Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinə (maddə 111, 113–120, 123–127, 129–131, 133, 135–140, 143–144), 30 dekabr 2025-ci il tarixli 332-VIIQD nömrəli Qanuna, Konstitusiya Məhkəməsi Plenumunun 18 fevral 2026-cı il tarixli qərarına və İnzibati Xətalar Məcəlləsinə (maddə 192.4–192.5) əsaslanır (Oktyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.