Qısa cavab: Azərbaycanda ər-arvadın yetkinlik yaşına çatmayan ümumi uşağı yoxdursa və hər ikisi razıdırsa, nikah qeydiyyat orqanında pozulur. Uşaq varsa və ya tərəflərdən biri razı deyilsə, nikah məhkəmədə pozulur. Razılıq olmadıqda məhkəmə barışıq üçün 3 ay vaxt verə bilər. Qarşılıqlı razılıqla məhkəmə qaydasında boşanma ərizə verildikdən 1 aydan tez həyata keçirilmir. Nikah dövründə əldə edilən əmlak, bir qayda olaraq, bərabər bölünür. Uşaq alimenti 1 uşağa görə gəlirin 1/4, 2 uşağa görə 1/3, 3 və daha çox uşağa görə 1/2 hissəsidir.
Boşanmanın iki yolu: qeydiyyat orqanı və məhkəmə
Ailə Məcəlləsinə görə nikaha xitam ər-arvadın və ya onlardan birinin ərizəsi əsasında verilə bilər (maddə 14). Hansı yolun seçilməsi iki suala bağlıdır: ümumi azyaşlı uşaq varmı və hər iki tərəf razıdırmı.
| Vəziyyət | Harada pozulur | Əsas |
|---|---|---|
| Azyaşlı ümumi uşaq yoxdur, hər iki tərəf razıdır | Qeydiyyat orqanında | Maddə 17.1 |
| Həyat yoldaşı məhkəmə qaydasında itkin düşmüş və ya fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilib, yaxud ən azı 3 il azadlıqdan məhrum edilib | Qeydiyyat orqanında, bir tərəfin ərizəsi ilə (uşaq olsa da) | Maddə 17.2 |
| Azyaşlı ümumi uşaq var | Məhkəmədə | Maddə 19.1 |
| Tərəflərdən biri razı deyil | Məhkəmədə | Maddə 19.1, 20 |
| Hər ikisi razıdır, amma biri qeydiyyat orqanına gəlmir və ya ərizədən yayınır | Məhkəmədə | Maddə 19.2 |
Vacib məhdudiyyət: arvadın hamiləliyi dövründə və uşağın doğulmasından sonra 1 il ərzində ər, arvadın razılığı olmadan boşanma iddiası qaldıra bilməz (maddə 15).
Məhkəmədə boşanma necə gedir
Qarşılıqlı razılıq olduqda
Azyaşlı uşağı olan, lakin boşanmağa hər ikisi razı olan ər-arvadın nikahı səbəbləri araşdırılmadan pozulur. Bu, ərizə verildiyi gündən 1 aydan tez olmayaraq baş verir (maddə 21). Tərəflər uşaqların kimin yanında qalacağı, aliment və əmlak bölgüsü barədə razılaşma (saziş) təqdim edə bilər. Saziş uşaqların maraqlarına ziddirsə, məhkəmə bu məsələləri özü həll edir.
Razılıq olmadıqda
Məhkəmə birgə yaşamağın və ailəni saxlamağın qeyri-mümkün olduğunu müəyyən etdikdə nikah pozulur. Tərəflərdən biri razı deyilsə, məhkəmə barışıq üçün 3 ay müddət təyin edib işi təxirə sala bilər. Barışıq olmasa və ya tərəf boşanmada təkid etsə, nikah pozulur (maddə 20).
Məhkəmənin eyni qərarda həll etdiyi məsələlər
Saziş olmadıqda məhkəmə boşanma qətnaməsində bunları müəyyən edir (maddə 22):
- azyaşlı uşaqların hansı valideynin yanında qalacağı;
- uşaqlar üçün alimentin hansı valideyndən və hansı miqdarda tutulacağı;
- tərəfin tələbi ilə birgə əmlakın bölgüsü;
- saxlanılmaya hüququ olan həyat yoldaşının tələbi ilə ona ödəniləcək vəsaitin miqdarı.
Əmlak bölgüsü üçüncü şəxslərin maraqlarına toxunursa (məsələn, ipoteka və ya şirkət payı), məhkəmə bu tələbi ayrıca icraata ayıra bilər.
Nikah nə vaxt pozulmuş sayılır
- Qeydiyyat orqanında — pozulmanın dövlət qeydiyyatına alındığı gündən;
- Məhkəmədə — qətnamənin qanuni qüvvəyə mindiyi gündən. Qətnamədən çıxarış "Elektron məhkəmə" sistemi ilə qeydiyyat orqanına dərhal göndərilir.
Boşanma haqqında şəhadətnamə alınana qədər tərəflər yenidən nikaha daxil ola bilməz (maddə 23).
Əmlak bölgüsü: nə bölünür, nə bölünmür
| Ümumi birgə mülkiyyət (bölünür) | Hər birinin şəxsi əmlakı (bölünmür) |
|---|---|
| Nikah dövründə əmək, sahibkarlıq və intellektual fəaliyyətdən əldə edilən gəlirlər | Nikahdan əvvəl məxsus olan əmlak |
| Ümumi gəlir hesabına alınan mənzil, avtomobil, qiymətli kağızlar, şirkət payları, əmanətlər | Nikah dövründə hədiyyə və ya miras kimi alınan əmlak |
| Kimin adına alınmasından asılı olmayaraq nikah dövründə qazanılan əmlak | Fərdi istifadə əşyaları (ziynət əşyaları istisna olmaqla) |
- Paylar bərabərdir: nikah müqaviləsində başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, birgə əmlakda payları bərabər hesab edilir (maddə 37.1).
- İstisnalar: məhkəmə uşaqların maraqlarını və ya, məsələn, tərəflərdən birinin üzürsüz səbəbdən gəlir əldə etmədiyini və ya ümumi əmlakı ailənin zərərinə xərclədiyini nəzərə alaraq bərabər bölgüdən kənara çıxa bilər (maddə 37.2).
- Evdar həyat yoldaşı: ev təsərrüfatı və ya uşaqlarla məşğul olduğu üçün qazancı olmayan tərəf də ümumi əmlakda bərabər hüquqa malikdir (maddə 32.3).
- Şəxsi əmlakın birgə əmlaka çevrilməsi: nikah dövründə ümumi vəsaitlə şəxsi əmlakın dəyəri xeyli artırılıbsa (əsaslı təmir, yenidənqurma), həmin əmlak birgə mülkiyyət sayıla bilər (maddə 35).
- Uşaq əşyaları bölünmür və uşaqla yaşayan valideynə verilir; uşağın adına qoyulmuş əmanətlər uşağa məxsusdur (maddə 36.6–36.7).
- Borclar da paylara uyğun bölünür (maddə 37.3).
- Müddət: boşanmadan sonra əmlak bölgüsü tələbinə 3 illik iddia müddəti tətbiq olunur (maddə 36.9).
Uşaq alimenti: miqdar və qaydalar
Valideynlər aliment barədə razılaşa bilər (aliment sazişi). Razılıq olmadıqda məhkəmə hər ay aşağıdakı miqdarda aliment təyin edir (maddə 76):
| Uşaqların sayı | Qazancın və digər gəlirlərin payı |
|---|---|
| 1 uşaq | 1/4 (25%) |
| 2 uşaq | 1/3 (təxminən 33%) |
| 3 və daha çox uşaq | 1/2 (50%) |
- Məhkəmə bu payları tərəflərin ailə və maddi vəziyyətini nəzərə alaraq azalda və ya artıra bilər.
- Gəlir qeyri-müntəzəmdirsə, xarici valyuta və ya natura ilə alınırsa, yaxud ümumiyyətlə yoxdursa, aliment sabit pul məbləğində və ya həm sabit məbləğ, həm də gəlirin payı kimi təyin edilə bilər (maddə 78).
- Uşaqlar hər iki valideynin yanında qalırsa, daha az təminatlı valideynin xeyrinə sabit məbləğdə aliment təyin edilə bilər.
Boşanmaya hazırlıq: praktik yoxlama siyahısı
- Yolu müəyyən edin: azyaşlı uşaq və qarşı tərəfin razılığı — qeydiyyat orqanı, yoxsa məhkəmə.
- Sənədləri toplayın: nikah şəhadətnaməsi, uşaqların doğum şəhadətnamələri, şəxsiyyət vəsiqələri.
- Əmlakın siyahısını tutun: daşınmaz əmlak çıxarışları, avtomobil, bank hesabları, şirkət payları, kreditlər — hansının nikahdan əvvəl, hansının nikah dövründə alındığını qeyd edin.
- Gəlir sübutlarını hazırlayın: aliment üçün qarşı tərəfin gəlirləri barədə məlumat vacibdir.
- Razılaşmaya çalışın: uşaqlar, aliment və əmlak barədə yazılı saziş prosesi xeyli qısaldır və xərcləri azaldır.
- Nikah müqaviləsini yoxlayın: varsa, əmlak rejimi qanundakı bərabər bölgüdən fərqli ola bilər.
Tez-tez verilən suallar
Uşaq varsa, ASAN və ya qeydiyyat orqanında boşanmaq olarmı?
Ümumi qayda olaraq yox — azyaşlı ümumi uşaq varsa, nikah məhkəmədə pozulur. İstisna: həyat yoldaşı itkin düşmüş və ya fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilib, yaxud ən azı 3 il azadlıqdan məhrum edilibsə.
Həyat yoldaşım boşanmaq istəmirsə, nə olur?
Nikah məhkəmədə pozulur. Məhkəmə barışıq üçün 3 ay vaxt verə bilər. Barışıq olmasa, nikah pozulur.
Həyat yoldaşım hamilədirsə, boşanma iddiası qaldıra bilərəmmi?
Hamiləlik dövründə və uşaq doğulandan sonra 1 il ərzində ər, arvadın razılığı olmadan iddia qaldıra bilməz.
Mənim adıma alınmış mənzil də bölünürmü?
Nikah dövründə ümumi gəlir hesabına alınıbsa, kimin adına qeydiyyatda olmasından asılı olmayaraq ümumi əmlakdır və bölünür. Hədiyyə, miras və ya nikahdan əvvəl alınmış əmlak şəxsi əmlakdır.
Boşanmadan sonra əmlak bölgüsünü nə vaxta qədər tələb etmək olar?
Nikah pozulduqdan sonra əmlak bölgüsü tələbinə 3 illik iddia müddəti tətbiq olunur.
Valideynin rəsmi gəliri yoxdursa, aliment necə hesablanır?
Məhkəmə alimenti sabit pul məbləğində təyin edə bilər. Bu zaman uşağın əvvəlki həyat səviyyəsinin mümkün qədər saxlanması əsas götürülür.
Necə kömək edə bilərik
Affidacons boşanma prosesində hüquqi məsləhət və məhkəmədə təmsilçilik göstərir: düzgün yolun seçilməsi, iddia ərizəsi və sazişlərin hazırlanması, əmlakın siyahısı və qiymətləndirilməsi, aliment tələbi, şirkət payı və daşınmaz əmlak kimi mürəkkəb aktivlərin bölgüsü. Ətraflı: məhkəmə və hüquqi təmsilçilik xidmətlərimiz, yaxud bizimlə əlaqə saxlayın.
Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və hüquqi məsləhət deyil. Məlumatlar Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə (maddə 14–23, 32–37, 76–78; 2023-cü il düzəlişləri nəzərə alınmaqla) əsaslanır (Oktyabr 2026); qanunvericilik dəyişə bilər. Qərar qəbul etməzdən əvvəl konkret halınız üzrə hüquqi məsləhət alın.
Bir şərh yazın
Bir şərh yazın
Görüş təyin edin